Nhà văn Nhật hoàn thành kiệt tác trước giờ tự mổ bụng

Yukio Mishima hoàn thành bộ tiểu thuyết bốn tập về luân hồi Bể phong nhiêu chỉ vài giờ trước khi thực hiện nghi thức mổ bụng tự sát. Ảnh: Ken Domon/commons.wikimedia.

Ngày 25/11/1970, ở tuổi 45, Yukio Mishima ghi tên mình vào danh sách những văn hào Nhật Bản thế kỷ 20 mất vì tự sát. Nhưng nếu như Dazai Osamu, Akutagawa Ryunosuke, và Yasunari Kawabata đều từ giã cõi đời bằng khí gas thì riêng Mishima, chỉ 30 năm trước khi bước vào thế kỷ XXI, vẫn chọn cho mình cách ra đi của một samurai: nghi thức seppuku mổ bụng.

Ông đã dành mấy năm trước đó suy ngẫm về cái chết, song song với quá trình hoàn thành tác phẩm cuối cùng mà ông cho là quan trọng nhất, sẽ khép lại văn nghiệp của mình: bộ tiểu thuyết bốn tập Bể phong nhiêu. Mishima viết xong những trang cuối cùng của tập cuối cùng chỉ vài giờ trước khi mổ bụng.

Dựa trên triết lý Duy thức trong Phật giáo và quan niệm luân hồi, bộ tiểu thuyết là bốn lần tái sinh của nhân vật chính, mỗi lần vào một thân phận khác nhau, mang theo tâm tư, sở nguyện được hình thành từ những bối cảnh xã hội và môi trường sinh trưởng khác nhau. Hai tập đầu của bộ tiểu thuyết - Tuyết xuân (Đỗ Hương Gian dịch) và Ngựa bon (Nam Tử dịch) - đã được xuất bản tiếng Việt.

Bi kịch tuổi trẻ

Tập đầu tiên Tuyết xuân lấy bối cảnh Nhật Bản thời kỳ Taisho (Đại Chính), nhân vật trung tâm là chàng công tử Kiyoaki Matsugae, khi mới 13 tuổi đã là "một thiếu niên đẹp tuyệt vời".

Mặc cảm vì xuất thân từ giai cấp thấp kém và mong muốn thoát khỏi cung cách trọc phú, người cha giàu có của Kiyoaki đã gửi gắm cậu vào một gia đình quý tộc từ ngày cậu còn bé. Ở đây, Kiyoaki không học được những năng khiếu của giới tinh hoa, song lại thấm nhiễm được tâm thế của tầng lớp nhiều đời sống trong lễ nghi.

Và đó cũng là nơi mà anh gặp gỡ người bạn thanh mai trúc mã hơn mình vài tuổi Satoko Ayakura. Theo chân những năm tháng cuối cùng trên ghế giảng đường phổ thông của Kiyoaki, cuốn sách là câu chuyện về đôi trẻ đã bất chấp mọi rào cản mà lao vào tình yêu, dẫu cũng tự mình ý thức được kết cục bi kịch.

Sang đến Ngựa bon, Honda Shigekuni - nay đã trở thành một thẩm phán - khi gặp Iinuma Isao ở thác nước liền tin chắc rằng cậu chính là bản thể tái sinh của người bạn thuở thiếu thời Kiyoaki Matsugae, bởi những trùng hợp đến không tưởng. 18 năm về trước, Kiyoaki còn tại thế đã hứa với Honda rằng: "Chúng mình nhất định sẽ gặp nhau. Dưới thác nước". Honda còn có ba nốt ruồi đen ở cùng vị trí như Kiyokaki năm xưa.

Biết được kế hoạch đảo chính mà chàng thiếu niên và những người bạn của mình ấp ủ, Honda ra sức ngăn chặn một bi kịch tái diễn, để rồi nhận ra rằng có những nỗ lực can thiệp vào số phận sau rốt cũng chỉ hoài công vô ích.

Nếu như Kiyoaki là hiện thân của một tuổi trẻ lạc lối, thờ ơ với thời cuộc thế sự, cũng chẳng có hoài bão gì thì Iinuma từ rất sớm đã nuôi mộng thanh tẩy xã hội bằng cách loại trừ những thành phần "sâu mọt", được truyền cảm hứng từ tập truyện Thần phong liên sử thoại. Hai chàng trai ban đầu đều là những cá tính khó gợi đồng cảm, song càng về cuối càng không khỏi khiến người đọc lay động.

Câu chuyện đi theo trật tự tuyến tính, diễn biến không quá thách thức độc giả theo dõi. Thay vào đó, Yukio Mishima gây choáng ngợp với khả năng lột tả nội tâm nhân vật. Không chỉ nhân vật chính, mà từng hành động, suy nghĩ, thái độ và cả quá khứ của những người xung quanh họ đều được khắc họa công phu, qua đó tạo nên một tổng hòa tinh tế và chi tiết chân dung những con người từ nhiều giai tầng xã hội với nét tính cách đa dạng.

Riêng Kiyoaki và Iinuma dường như phảng phất chân dung của Mishima: ở một người là sự tôn sùng cái đẹp và nỗi ám ảnh với vẻ bề ngoài, ở người kia là lòng đề cao tinh thần ưu quốc đến mức cực đoan.

Tác phẩm quan trọng bậc nhất văn nghiệp

Bể phong nhiêu được đánh giá là tác phẩm phản ánh trọn vẹn nhất tư tưởng thẩm mỹ và đặc điểm cơ bản trong toàn bộ sáng tác của Mishima. Nhà văn từng cho biết ông viết Bể phong nhiêu dựa trên triết lý Duy thức, lấy Truyện kể Hamamatsu Chūnagon làm tài liệu tham khảo, và lấy giấc mơ và luân hồi làm chủ đề chính.

Theo đó, bốn lần tái sinh của nhân vật chính dựa trên thuyết tứ hữu trong Phật giáo: bốn sự tồn tại là “trung hữu”, “sinh hữu”, “bản hữu” và “tử hữu” tạo thành một chu kỳ tái sinh. Khoảng thời gian kéo dài 7-49 ngày giữa hai kiếp gọi là “trung hữu”, sau đó khoảng sát na đầu tiên khi nhập vào thai mẹ gọi là “sinh hữu”. Từ sinh hữu sẽ bước sang bản hữu; trong giai đoạn bản hữu nếu tu tập thì sẽ được giải thoát khỏi vòng quay luân hồi, còn nếu không thì vòng quay này sẽ mãi kéo dài vô tận.

Nhân vật Kiyoaki có một cuốn sổ ghi chép giấc mơ, về sau để lại cho người bạn Honda của mình, là một cánh cửa để nhìn vào tiềm thức của nhân vật. Giấc mơ của Iinuma trong phần cuối của Ngựa bon cũng hé lộ về hành trình tái sinh ở tập tiếp theo.

Theo thông tin từ nhà phát hành, hai tập còn lại của bộ tiểu thuyết - lần lượt có nhan đề dịch sang tiếng Anh là The Temple of Dawn (1970; tạm dịch: Ngôi đền bình minh), và The Decay of the Angel (1971; tạm dịch: Thiên thần tàn lụi) - đang trong quá trình chuyển ngữ và sẽ xuất bản trong thời gian tới.

Yukio Mishima (1925 - 1970) là nhà văn, nhà thơ, nhà viết kịch, diễn viên, người mẫu, đạo diễn nổi tiếng tại Nhật Bản. Với văn phong độc đáo và gia tài văn chương gồm 34 cuốn tiểu thuyết, 50 vở kịch, 25 tuyển tập truyện ngắn, khoảng 35 bài luận, phê bình và một bộ phim, ông được xem là một trong những tác giả quan trọng của Nhật Bản thế kỷ XX.

Một số tác phẩm của ông đã được xuất bản tại Việt Nam: Kim các tự, Chết giữa mùa hè, Lời tự thú của chiếc mặt nạ, Tiếng triều dâng, Khao khát yêu đương...