Tiểu đường type 1 và type 2 là những dạng bệnh phổ biến, nhưng giới khoa học còn nghiên cứu mối liên hệ giữa insulin và bệnh Alzheimer, đôi khi được gọi là tiểu đường type 3. Khái niệm này đề cập đến giả thuyết não bộ suy giảm khả năng đáp ứng với insulin, từ đó ảnh hưởng đến hoạt động của tế bào thần kinh.

Theo Newsweek, TS Suzanne Craft, giáo sư lão khoa tại Trường Y Đại học Wake Forest (Mỹ), cho biết thuật ngữ tiểu đường type 3 phản ánh giả thuyết Alzheimer có thể liên quan đến tình trạng kháng insulin hoặc suy giảm tín hiệu insulin trong não. Tuy nhiên, đây chưa phải một chẩn đoán bệnh chính thức được thống nhất trong y khoa.

Mối liên hệ giữa insulin và bệnh Alzheimer

Thông thường, tiểu đường xảy ra khi cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc không sử dụng hormone này hiệu quả, khiến đường huyết tăng cao. Ngoài vai trò điều hòa đường huyết, insulin còn tham gia vào nhiều hoạt động của não bộ, bao gồm học tập và ghi nhớ.

Theo Hiệp hội Alzheimer, khi não xuất hiện những biến đổi liên quan đến bệnh, các tế bào thần kinh có thể suy giảm khả năng đáp ứng với insulin. Các tế bào thần kinh trong não có thể trở nên kháng lại tác động của insulin. Điều này có thể dẫn đến sự tích tụ các protein amyloid và tau trong não. Đây là hai loại protein liên quan đến những biến đổi bệnh lý đặc trưng của Alzheimer.

Kháng insulin trong não được cho là có liên quan đến những biến đổi bệnh lý ở người mắc Alzheimer. Ảnh: Magnific.

Mối liên hệ giữa rối loạn chuyển hóa và suy giảm nhận thức cũng được ghi nhận qua nhiều nghiên cứu. TS Suzanne Craft cho biết các nghiên cứu quan sát dài hạn trên quy mô lớn cho thấy người trưởng thành mắc tiểu đường type 2 có nguy cơ suy giảm nhận thức và mất trí nhớ cao hơn, bao gồm cả bệnh Alzheimer.

Đáng chú ý, nguy cơ này có thể xuất hiện trước khi tiểu đường được chẩn đoán. Theo TS Craft, những người bị tiền tiểu đường, kháng insulin hoặc mắc các rối loạn chuyển hóa khác cũng có thể đối mặt với nguy cơ suy giảm nhận thức cao hơn.

Tuy nhiên, mối liên hệ giữa tiểu đường và Alzheimer không đồng nghĩa người mắc bệnh chắc chắn sẽ bị sa sút trí tuệ. Hiệp hội Alzheimer lưu ý rằng tiểu đường chỉ là một yếu tố nguy cơ và không có nghĩa là một người mắc tiểu đường chắc chắn sẽ tiến triển thành bệnh mất trí nhớ.

Không nhầm lẫn tiểu đường type 3 với type 3c

Thuật ngữ “tiểu đường type 3” đôi khi gây nhầm lẫn với tiểu đường type 3c - dạng bệnh phát sinh do tuyến tụy bị tổn thương, chẳng hạn bởi viêm tụy mạn tính, khối u hoặc phẫu thuật tuyến tụy.

Những tổn thương này có thể làm suy giảm khả năng sản xuất insulin, đồng thời ảnh hưởng đến việc tiết enzyme tiêu hóa và hấp thu chất dinh dưỡng. Vì vậy, tiểu đường type 3c có thể bị chẩn đoán nhầm thành tiểu đường type 2.

Tiểu đường type 3c liên quan đến tổn thương tuyến tụy, khác với thuật ngữ “tiểu đường type 3” được dùng để đề cập giả thuyết về mối liên hệ giữa kháng insulin trong não và bệnh Alzheimer.

Trong khi đó, thuật ngữ “tiểu đường type 3” được một số nhà khoa học sử dụng để đề cập đến giả thuyết về tình trạng kháng insulin hoặc suy giảm tín hiệu insulin trong não có liên quan đến Alzheimer. Đây không phải chẩn đoán chính thức được thống nhất trong y khoa.

TS Craft nhấn mạnh sự khác biệt giữa các dạng bệnh: “Tiểu đường type 1 xảy ra khi quá trình tự miễn ngăn tuyến tụy sản xuất đủ insulin, trong khi tiểu đường type 2 khiến cơ thể trở nên kháng insulin và gặp khó khăn trong việc điều hòa chuyển hóa glucose”.

Hiện nay, các nhà khoa học vẫn tiếp tục nghiên cứu cơ chế liên quan giữa insulin, chuyển hóa glucose và Alzheimer nhằm làm rõ mối quan hệ giữa những tình trạng này.

Lối sống lành mạnh giúp bảo vệ trí nhớ

Trong cuốn sách Vì đâu mà ta bệnh?, TS Benjamin Bikman, nhà nghiên cứu sinh hóa tại Đại học Brigham Young (Mỹ), phân tích vai trò của kháng insulin đối với sức khỏe chuyển hóa, đồng thời đề cập giả thuyết về mối liên hệ giữa tình trạng này với những biến đổi trong não bộ ở người mắc Alzheimer.

Hoạt động thể chất thường xuyên như đi bộ giúp kiểm soát đường huyết, duy trì sức khỏe tim mạch và góp phần giảm nguy cơ suy giảm nhận thức. Ảnh: Magnific.

Từ góc nhìn này, việc duy trì sức khỏe chuyển hóa được xem là một hướng quan trọng để bảo vệ sức khỏe lâu dài. Theo TS Craft, hoạt động thể chất thường xuyên là một trong những biện pháp can thiệp lối sống triển vọng giúp giảm nguy cơ suy giảm nhận thức và mất trí nhớ.

Bên cạnh vận động, TS Craft khuyến nghị duy trì cân nặng hợp lý, thực hiện chế độ ăn uống lành mạnh và kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch như huyết áp, cholesterol. Những biện pháp này có thể mang lại lợi ích lớn hơn khi được kết hợp, thay vì thực hiện riêng lẻ.

Các nghiên cứu cho thấy tiểu đường type 2 có liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức cao hơn. Vì vậy, kiểm tra sức khỏe định kỳ, phát hiện sớm các rối loạn chuyển hóa và kiểm soát đường huyết có ý nghĩa trong việc bảo vệ sức khỏe tổng thể. Ngoài ra, người có dấu hiệu suy giảm trí nhớ bất thường cũng nên thăm khám để xác định nguyên nhân.

Tác giả / Tác phẩm

Vì đâu ta mà bệnh?

Tác giảBenjamin Bikman

Nhà xuất bảnNXB Trẻ

Cuốn sách Vì đâu mà ta bệnh? của TS Benjamin Bikman tập trung mổ xẻ tình trạng kháng insulin như căn nguyên gốc rễ đứng sau hàng loạt bệnh mạn tính nguy hiểm hiện đại. Tác phẩm cung cấp góc nhìn y khoa chuyên sâu giúp độc giả hiểu rõ cơ chế tàn phá âm thầm của rối loạn chuyển hóa đối với sức khỏe toàn diện và não bộ.