Nghịch lý việc làm của giới trẻ châu Á

Rạng sáng, Guo Zihao (29 tuổi) tỉnh dậy tại một phòng bida mở cửa 24 giờ ở Thâm Quyến, Trung Quốc. Suốt nhiều tháng, những nơi như vậy trở thành chỗ trú tạm của anh. Có thời điểm, trong túi Guo chỉ còn 20 nhân dân tệ (khoảng 70.000 đồng).

Từng tốt nghiệp ngành kinh tế và quản lý, Guo từng hình dung về một công việc ổn định. Nhưng sau sự ra đi của một người thân và khoản đầu tư thất bại, cuộc sống của anh đảo lộn. Không còn thu nhập cố định, Guo làm nhiều công việc tạm thời như giao đồ ăn, lao động chân tay, bán hàng và làm việc tại quán Internet, theo SCMP.

Câu chuyện của Guo phản ánh một vấn đề đang xuất hiện ở nhiều nền kinh tế châu Á: người trẻ có trình độ học vấn nhưng gặp khó khăn khi tìm việc ổn định, trong khi một bộ phận khác dần rời khỏi thị trường lao động vì những trở ngại về kinh tế, kỹ năng hoặc hoàn cảnh cá nhân.

Người trẻ châu Á chật vật tìm việc

Trên Internet Trung Quốc, guabi, có thể hiểu là "treo tường", được dùng để mô tả những người trẻ sống với mức thu nhập tối thiểu và gần như đứng ngoài các hoạt động xã hội. Khái niệm này có điểm tương đồng với "các vị thần Sanhe", cụm từ từng phổ biến ở Thâm Quyến để chỉ những lao động nhập cư sống bằng các công việc ngắn hạn theo ngày.

Tuy nhiên, nhóm "người trẻ treo tường" hiện không chỉ gồm lao động phổ thông. Ngày càng có những người tốt nghiệp đại học nhưng mất đi những điểm tựa tài chính, nghề nghiệp hoặc xã hội. Một số phải ngủ tại nơi công cộng, sống trong các quán Internet giá rẻ hoặc kiếm thu nhập ít ỏi từ livestream.

Với Guo, tình trạng này không phải lựa chọn chủ động. Trong giai đoạn khó khăn nhất, anh giảm 20 kg, vật lộn với trầm cảm và nhiều lần nghĩ đến việc kết thúc cuộc sống. Bước ngoặt đến khi hai người bạn học cũ hỗ trợ về tài chính, tinh thần, sau đó một người họ hàng giới thiệu cho anh công việc.

Tại Hàn Quốc, chính phủ cũng đang triển khai các biện pháp nhằm hỗ trợ người trẻ gia nhập và duy trì vị trí trên thị trường lao động. Trong quý II, tỷ lệ có việc làm của nhóm 20-24 tuổi là 41,3%, trong khi nhóm 25-29 tuổi đạt 71,5%.

Cùng thời gian, khoảng 378.000 người từ 15 đến 29 tuổi thuộc nhóm được cơ quan thống kê gọi là "chỉ nghỉ ngơi", tức không tìm việc và cho biết họ đang nghỉ ngơi dù không mắc bệnh nghiêm trọng hoặc bị khuyết tật.

Chính phủ Hàn Quốc xác định một số trở ngại chính gồm doanh nghiệp ưu tiên ứng viên có kinh nghiệm, thiếu những công việc có điều kiện phù hợp với kỳ vọng của người trẻ và khoảng trống nghề nghiệp kéo dài sau đại dịch Covid-19.

Theo kế hoạch, Hàn Quốc đặt mục tiêu đào tạo 300.000 lao động có kỹ năng trong các lĩnh vực mới vào năm 2030, đồng thời xây dựng nền tảng "Youth Playground" để cung cấp dịch vụ tư vấn và cơ hội việc làm.

Chính phủ cũng đặt mục tiêu tạo 200.000 việc làm trong khu vực tư nhân và công cho những người hoàn thành các chương trình đào tạo.

Có việc làm vẫn chưa phải điểm kết thúc

Nhật Bản có cách tiếp cận khác. Tỷ lệ việc làm cao ở nhóm thanh niên nước này phần lớn được hỗ trợ bởi hệ thống tuyển dụng hàng loạt sinh viên mới tốt nghiệp. Doanh nghiệp tuyển học sinh THPT, sinh viên cao đẳng và đại học ngay khi họ còn đang đi học, sau đó đào tạo những kỹ năng cần thiết cho công việc.

Mô hình này giúp những người gần như chưa có kinh nghiệm có cơ hội bước thẳng từ trường học vào công việc chính thức. Tuy nhiên, hệ thống từng bị gián đoạn trong "kỷ băng hà việc làm" sau khi bong bóng kinh tế Nhật Bản vỡ vào đầu những năm 1990. Một thế hệ lao động khi đó phải dựa nhiều hơn vào công việc bán thời gian, tự do hoặc hợp đồng tạm thời.

Khi nền kinh tế phục hồi, tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp trở lại. Tình trạng thiếu lao động do dân số già hóa cũng góp phần cải thiện cơ hội việc làm của người trẻ.

Nhưng ngay cả khi tìm được việc, một bộ phận thanh niên Nhật Bản vẫn gặp khó khăn trong việc duy trì sự gắn kết với thị trường lao động. Nhóm NEET gồm những người không đi học, không có việc làm và không tham gia đào tạo vẫn tồn tại, trong đó có những người ngày càng thu mình khỏi xã hội hoặc gặp trở ngại khiến họ khó tham gia thị trường lao động.

Quá trình bước từ trường học vào công việc cũng thay đổi khi số người học đại học tăng lên. Khoảng 60% học sinh tốt nghiệp THPT hiện tiếp tục vào đại học, trong khi thực tập ngày càng được sử dụng như một phần của quá trình tìm việc. Khoảng 70% sinh viên đại học tham gia ít nhất một chương trình thực tập.

Những thay đổi này đặt ra một vấn đề khác khi người trẻ không chỉ tìm kiếm một công việc, mà còn phải xác định công việc và môi trường nào phù hợp với mình.

Đây cũng là vấn đề được đề cập trong Đừng từ bỏ quá sớm của tác giả Trần Hùng Thiện. Cuốn sách chia sẻ những trải nghiệm, bài học và kỹ năng dành cho người trẻ từ khi bước vào giảng đường đại học đến khi đi làm, trong đó có cách lựa chọn trường, chuẩn bị CV, phỏng vấn, kỹ năng làm việc và thích nghi với môi trường công sở.

Những nội dung này gắn với một giai đoạn quan trọng của quá trình chuyển tiếp từ giáo dục sang việc làm, khi người trẻ phải chuẩn bị kỹ năng, tìm kiếm cơ hội và thích nghi với những yêu cầu của thị trường lao động.

Giai đoạn này đang đặt ra nhiều thách thức tại các quốc gia được đề cập trong bài, từ việc thiếu kinh nghiệm khi tìm việc ở Hàn Quốc đến sự thay đổi trong cách sinh viên Nhật Bản chuẩn bị và lựa chọn công việc.

Một khảo sát được thực hiện định kỳ tại Nhật Bản cho thấy từ năm 2021, những người từng chuyển việc có xu hướng đánh giá công việc tích cực hơn những người tiếp tục ở công ty đầu tiên. Cùng với đó, một bộ phận người trẻ ngày càng quan tâm đến môi trường làm việc và mức độ phù hợp của công việc, thay vì chỉ tập trung vào việc có một vị trí ổn định.