Mỹ yêu cầu châu Âu hoặc thay đổi, hoặc bị 'đá'

Ngày 14/2 tại Munich (Đức), Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thực hiện bài phát biểu giữ nguyên tinh thần “quả cầu phá dỡ” trật tự thế giới cũ của ông Trump. Chỉ khác là ông Rubio bọc thông điệp trong lớp vỏ sôcôla của những lời lẽ ngọt ngào, theo đúng phong cách của nhà ngoại giao.

Trị liệu “hôn nhân rạn nứt” cho Mỹ và châu Âu

Ông Rubio nói về nguồn gốc của nước Mỹ và nhận được tràng pháo tay từ phần lớn cử tọa là người châu Âu. “Với người Mỹ chúng tôi, quê hương có thể ở Tây Bán cầu, nhưng chúng tôi sẽ luôn là đứa con của châu Âu”, ông Rubio nói.

Ngoại trưởng Mỹ nhấn mạnh các quốc gia hai bờ Đại Tây Dương là “những người thừa kế của cùng một nền văn minh vĩ đại và cao quý”, đồng thời nhắc tới những đóng góp văn hóa mà châu Âu mang lại cho thế giới, từ các trường đại học cổ kính đến các ban nhạc huyền thoại như The Beatles và The Rolling Stones. Cách nói khéo léo của ông Rubio khiến khán phòng bật cười.

Theo CNN, ông Rubio nói những lời ngọt ngào chỉ để che đi phần nào thông điệp chính sách cứng rắn. Những tràng vỗ tay nồng nhiệt dành cho ông Rubio cũng thể hiện sự thở phào nhẹ nhõm từ các đại biểu châu Âu. Họ vốn chuẩn bị tinh thần cho bài phát biểu có tính công kích dữ dội, giống như bài phát biểu gây sốc của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance hồi năm ngoái.

Tuy nhiên, những nhận định mà ông Vance từng đưa ra tại hội nghị năm trước rằng châu Âu đang bóp nghẹt tự do ngôn luận và dân chủ, đồng thời đang đối mặt với sự suy tàn, đều đã được đưa vào chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ.

Vì thế lần này, ông Rubio không cần phải làm gì nhiều, ông có thể rảnh rang theo đuổi chiến thuật “vừa đấm, vừa xoa” sau ông Vance.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio giơ ngón tay cái khi rời Sân bay Quốc tế Munich (Đức), ngày 15/2, sau khi tham dự Hội nghị An ninh Munich. Ảnh: Reuters.

Ông Rubio đến Munich với mục tiêu trấn an các nước châu Âu sau những chia rẽ nảy sinh trong quan hệ song phương suốt một năm qua. Dù vậy, ông Rubio vẫn truyền tải thông điệp rằng những rạn nứt giữa Mỹ và châu Âu bắt nguồn từ việc châu Âu đã đi chệch khỏi nền tảng văn hóa và tầm nhìn chung. Điều này thể hiện sự nhất quán với quan điểm của ông Trump.

Đặc biệt, ông Rubio cảnh báo về nguy cơ “xóa sổ nền văn minh” đang đe dọa cả Mỹ và châu Âu. Ông nhiều lần đề cập đến những nguy cơ của “di cư ồ ạt” và sự cần thiết phải siết chặt đáng kể kiểm soát biên giới cũng như điều kiện định cư.

Ngoại trưởng Mỹ cho biết Washington sẵn sàng “tái thiết” quan hệ với châu Âu, nhưng chỉ dựa trên các giá trị chung, đồng thời liên tục nhấn mạnh mối liên hệ lịch sử giữa Mỹ và lục địa già.

Những giá trị đó bao gồm đề cao Cơ đốc giáo và các di sản văn hóa chung, siết chặt biên giới và từ bỏ các chính sách ứng phó khủng hoảng khí hậu. Theo ông Rubio, Mỹ muốn nhìn thấy một châu Âu được cải tổ, không chỉ về ngân sách quốc phòng, mà là sự thay đổi toàn diện trong hệ giá trị.

Ngoại trưởng Mỹ cũng nói một cách khái quát về tương lai chung. Ông cho rằng “vận mệnh chung của chúng ta đang chờ”, nhấn mạnh nước Mỹ đang “vạch ra con đường cho một thế kỷ thịnh vượng mới” và mong muốn thực hiện điều đó cùng với “các đồng minh thân thiết và những người bạn lâu đời nhất”.

Ông đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng chi tiêu quốc phòng đối với các quốc gia châu Âu. “Chúng tôi muốn những đồng minh có thể tự bảo vệ mình để không một đối thủ nào dám thử thách sức mạnh tập thể của chúng ta”, ông nói.

Ông Rubio khẳng định châu Âu và Mỹ “thuộc về nhau”. Tuy nhiên, trong bối cảnh mối quan hệ song phương được ví như đang trải qua cuộc trị liệu dành cho cặp đôi rạn nứt hôn nhân, thông điệp thực chất Mỹ đưa ra cho châu Âu đúng trong ngày Valentine rất rõ ràng: Hoặc thay đổi, hoặc bị “đá”.

Sau bài phát biểu của ông Rubio, Chủ tịch Hội nghị An ninh Munich, ông Wolfgang Ischinger, đã hỏi ông Rubio trên sân khấu liệu ông có nghe thấy “tiếng thở phào nhẹ nhõm” của cả khán phòng không.

Trong năm qua, sự bất đồng giữa Mỹ và châu Âu chủ yếu xoay quanh vấn đề Ukraine và Greenland.

Greenland không được nhắc tới trong bài phát biểu của ông Rubio, trong khi các cuộc đàm phán về tương lai của hòn đảo đang diễn ra chậm rãi.

Trong phần hỏi đáp, ông Rubio chỉ đề cập đến Ukraine một lần và nói Mỹ vẫn chưa rõ liệu Nga có thực sự muốn hòa bình hay không.

Theo CNN, hình ảnh châu Âu tại Munich năm nay không truyền cảm hứng. Mỗi năm, Munich lại chứng kiến những cam kết từ châu Âu, nhưng thay đổi thực chất vẫn chưa xảy ra.

Tại hội nghị năm sau, Thủ tướng Anh Keir Starmer có thể không còn đảm nhiệm cương vị hiện tại, Tổng thống Emmanuel Macron sắp chứng kiến nước Pháp bước vào cuộc bầu cử tổng thống, Tổng thống Trump sẽ phải vượt qua cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Đổi thay sẽ rất nhiều, nhưng tranh cãi xuyên Đại Tây Dương nhiều khả năng không thay đổi.

3 bài phát biểu, một nỗi hoang mang

Chỉ trong vòng một năm, châu Âu đã nghe 3 cách mô tả khác nhau về mong muốn của chính quyền ông Trump trong việc tái định hình quan hệ với châu Âu.

Mỗi bài đều mang sắc thái riêng, nhưng đều nhằm thúc đẩy châu Âu bước vào kỷ nguyên mới, khi các cam kết từ Washington sẽ không còn là điều hiển nhiên.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đến Budapest, Hungary, ngày 15/2, ngay sau khi rời Hội nghị An ninh Munich. Ảnh: New York Times.

Phiên bản đầu tiên đến từ Phó tổng thống Mỹ JD Vance hồi năm ngoái.

Phiên bản thứ hai là thông điệp “dễ nuốt” hơn của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio mới đây.

Phiên bản thứ 3 do ông Elbridge Colby, Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách chính sách, đưa ra tại Hội nghị An ninh Munich: Một thông điệp an ninh truyền thống, nhấn mạnh lợi ích chung thay vì giá trị chung.

Ông Vance và ông Rubio có thể trở thành đối thủ trong cuộc chạy đua đề cử Tổng thống Mỹ năm 2028, cũng có thể họ sẽ liên danh với nhau. Vì vậy, những gì họ đang nói không chỉ dành cho châu Âu, mà còn để chinh phục cử tri trong nước.

Trong khi ông Vance và ông Rubio cùng lúc đối thoại với hai nhóm khán giả khác nhau, ông Colby phải nỗ lực giải thích chiến lược an ninh quốc gia đang thay đổi liên tục dưới thời ông Trump.

Ông nói về “hiện thực linh hoạt và những điều phổ quát”, bác bỏ những lời ca tụng về giá trị chung là “khẩu hiệu sáo rỗng”. Thay vào đó, ông đề xuất “đặt nền tảng quan hệ đối tác trên điều gì đó bền vững và thực tế hơn, chẳng hạn như lợi ích chung”.

Theo ông Colby, giá trị và lịch sử chung vẫn tồn tại, nhưng “không thể xây dựng liên minh chỉ dựa trên cảm xúc” và “có thể tồn tại khác biệt trong khái niệm giá trị”.

Cách tiếp cận đề cao lợi ích chung của ông Colby gần hơn với mong muốn của châu Âu, nhất là cam kết về phòng thủ tập thể. Tuy nhiên, ông Colby cũng nhấn mạnh rằng về lâu dài, châu Âu phải tự đảm nhiệm phòng thủ trong các cuộc xung đột thông thường, trong khi vai trò trung tâm của Mỹ trong NATO là để bảo đảm xung đột không leo thang thành chiến tranh hạt nhân.

Luuk van Middelaar, nhà sử học người Hà Lan và cựu quan chức EU, cho rằng bài phát biểu của ông Rubio “được trau chuốt kỹ lưỡng, và vì thế càng nguy hiểm với châu Âu”.

Sau tất cả, theo nhận định của ông Ivan Krastev, nhà khoa học chính trị Bulgaria thuộc Viện Khoa học Nhân văn ở Vienna (Áo), châu Âu vẫn đang hoang mang tự hỏi họ đang liên minh với phiên bản nước Mỹ nào.

Ông Krastev cảnh báo những người châu Âu “đang tự đánh lừa mình” khi nhìn thấy ở ông Rubio hình ảnh đồng minh Mỹ thân thuộc. Ông Krastev cho rằng điều khiến châu Âu cần lo ngại nhất “là sự sẵn sàng can dự của Mỹ vào chính trị nội bộ châu Âu”.

“Điều đáng chú ý không chỉ là những gì ông Rubio nói ở hội nghị, mà còn là những nơi ông ấy đến sau hội nghị”.

Ngay sau khi rời Munich, ông Rubio tới Slovakia và Hungary, hai quốc gia có quan điểm hoài nghi Liên minh châu Âu và có xu hướng thân Nga.