Mỏi mắt tìm tác giả viết lịch sử vi mô

Việc thiếu lực lượng tác giả tập trung vào vi lịch sử có thể khiến dòng sách này vẫn còn khá mới lạ so với độc giả trong nước.

Trong quá trình khảo sát về thị trường sách lịch sử vi mô, có thể nhận thấy đa phần là sách của tác giả nước ngoài. Kể cả những cuốn sách nghiên cứu về đời sống xã hội Việt Nam, đó cũng là sách của học giả đến từ châu Âu, Mỹ. Ngược lại, tác phẩm Việt Nam vẫn còn hạn chế về số lượng. Thực trạng này cho thấy thị trường sách vi lịch sử trong nước là vùng đất mới mẻ chưa được khai thác sâu rộng và toàn diện. Tuy nhiên, sức hút từ ngành xuất bản chưa đủ để hình thành các nhà nghiên cứu hay nhóm nghiên cứu độc lập gắn bó với hướng đi này.

Anh Dương Phạm Trí (thành viên nhóm Việt Sử liên minh, nghiên cứu về cổ phục) cho biết nguồn tư liệu luôn là một vấn đề nhức nhối trong giới nghiên cứu văn hóa lịch sử. Từ việc có nhiều định kiến đã tồn tại nhiều thập kỷ, thông tin sai lệch, cho đến sự ngộ nhận giữa chính sử và thần thoại, hay thất thoát nguồn tư liệu do chiến tranh, mất mát hiện vật, văn vật, các yếu tố trên đều làm cho việc nghiên cứu vi lịch sử gặp nhiều thử thách.

Anh Dương Phạm Trí là thành viên nhóm Việt Sử liên minh. Ảnh: Nhân vật cung cấp.

Vào giữa năm 2023, cộng đồng này mang tên gọi Việt Sử Liên Minh, là nơi chia sẻ kiến thức, tài liệu chéo đa ngành nghề như mĩ thuật, kĩ thuật, thời trang, kiến trúc trong lịch sử, cũng như xây dựng mạng lưới mối quan hệ đế kết nối và hợp tác tạo ra sản phẩm ứng dụng văn hóa. Các thành viên có thể cùng nhau nghiên cứu và đóng góp ý kiến phản biện, xây dựng.

“Chỉ có cùng nhau chung tay đóng góp đa ngành nghề, chúng ta mới có cơ hội bổ khuyết được những phần còn thiếu sót hay bị mất mát trong lịch sử. Vì khi chúng ta nhìn nhận cuộc sống này, hay cuộc sống trong quá khứ là một thể những kết nối thì ta sẽ thay đổi cách nhìn nhận và tiếp cận tài liệu”, anh Dương Phạm Trí chia sẻ.

Nhà nghiên cứu Phan Thanh Nam cho rằng mặt hạn chế là các nhóm, cá nhân nghiên cứu độc lập thiếu các phương tiện, khả năng tiếp cận các kho lưu trữ quốc gia, cũng như nguồn kinh phí thực nghiệm, thực địa hoặc đơn giản là để hoạt động lâu dài. Họ cũng thiếu các đơn vị, đoàn thể , dự án, hội thảo khoa học cấp nhà nước bảo chứng cho các nghiên cứu đó. Chưa kể những nhầm lẫn và sai lệch thông tin vô tình hoặc hữu ý.

Những hạn chế anh Phan Thanh Nam nêu ra cũng là thắc mắc của các học giả quốc tế khi nói về lịch sử vi mô. Đa phần các tác phẩm này đều được tạo nên bởi các cá nhân, không có hội đồng nghiệm thu hay đánh giá thông qua các cuộc hội thảo.

Để vượt qua các khó khăn này, các tác giả lựa chọn hướng đi lịch sử vi mô có thể phải mất rất nhiều thời gian và công sức. Thành công không đến từ một cơ may, giống Albert Einstein từng nói: “Lý do khiến tôi thành công là tôi ở lại và dành thời gian đương đầu với một vấn đề hóc búa lâu hơn người khác”.