|
|
Varicella zoster virus gây thủy đậu khi nhiễm lần đầu, nhưng có thể “nằm im” trong cơ thể nhiều năm trước khi tái hoạt thành zona. Ảnh: Clpmag. |
Varicella zoster virus (VZV) là virus thuộc nhóm herpesvirus, có khả năng tồn tại lâu dài trong cơ thể sau lần nhiễm đầu tiên. VZV gây bệnh thủy đậu khi nhiễm lần đầu, sau đó virus không biến mất mà "nằm im" trong các hạch thần kinh. Nhiều năm sau, khi hệ miễn dịch suy giảm, virus có thể tái hoạt và gây bệnh zona.
Thủy đậu có thể gây biến chứng nặng
TS.BS Nguyễn Đăng Mạnh, Viện Lâm sàng các bệnh truyền nhiễm, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết thủy đậu là bệnh truyền nhiễm do VZV gây ra. Virus chủ yếu lây qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn và dịch tiết đường hô hấp của người bệnh. Ngoài ra, virus có thể lây khi tiếp xúc trực tiếp với dịch từ các bọng nước.
Người bệnh có khả năng lây virus từ khoảng 1-2 ngày trước khi xuất hiện ban cho đến khi toàn bộ các bọng nước khô và đóng vảy. Do khả năng lây lan cao, thủy đậu có thể nhanh chóng bùng phát thành chùm ca bệnh, đặc biệt trong môi trường tập trung đông người.
Thủy đậu thường gặp ở trẻ em nhưng người lớn vẫn có thể mắc bệnh và có nguy cơ diễn biến nặng hơn. Một số biến chứng nguy hiểm gồm viêm phổi, viêm não, nhiễm trùng da và mô mềm do bội nhiễm vi khuẩn.
Đặc biệt, phụ nữ mang thai mắc thủy đậu có thể truyền virus cho thai nhi qua nhau thai. Nhiễm VZV trong thai kỳ, tùy thời điểm, có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thai nhi; trẻ sinh ra có thể mắc hội chứng thủy đậu bẩm sinh với các bất thường về da, mắt, thần kinh và chi. Nếu người mẹ mắc thủy đậu ngay sát thời điểm sinh, trẻ sơ sinh cũng có nguy cơ mắc thủy đậu sơ sinh nặng.
 |
| Thủy đậu thường gặp ở trẻ em nhưng người lớn vẫn có thể mắc bệnh và có nguy cơ diễn biến nặng hơn. Ảnh: BVCC. |
Điều trị thủy đậu chủ yếu là điều trị hỗ trợ, giảm triệu chứng và phòng biến chứng. Một số trường hợp có nguy cơ cao hoặc bệnh diễn biến nặng có thể được bác sĩ chỉ định thuốc kháng virus. Người bệnh cần uống đủ nước, ăn đầy đủ dinh dưỡng, ưu tiên thức ăn mềm nếu có tổn thương trong miệng.
Việc giữ vệ sinh da, tắm bằng nước sạch, thay quần áo hàng ngày và vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý có thể giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn. Đặc biệt, người bệnh cần hạn chế gãi hoặc làm vỡ các bọng nước để giảm nguy cơ nhiễm trùng và sẹo.
Zona và cơn đau dai dẳng
Sau khi khỏi thủy đậu, VZV không bị loại bỏ hoàn toàn khỏi cơ thể mà tồn tại tiềm ẩn trong các hạch thần kinh. Theo bác sĩ Đăng Mạnh, khi miễn dịch suy giảm do tuổi cao, bệnh lý nền, ung thư, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc các yếu tố khác, virus có thể tái hoạt động và di chuyển theo dây thần kinh ra da, gây bệnh zona.
Zona thường biểu hiện bằng cảm giác đau, rát, bỏng hoặc tăng cảm giác tại một vùng da, sau đó xuất hiện các mảng ban và cụm mụn nước, thường chỉ khu trú ở một bên cơ thể theo đường phân bố của dây thần kinh.
Bệnh thường gặp ở người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch. Stress kéo dài, một số bệnh mạn tính và tình trạng suy giảm sức khỏe có thể là những yếu tố thuận lợi khiến virus tái hoạt.
Zona thường không nguy hiểm đến tính mạng nhưng có thể gây biến chứng nghiêm trọng. Trong đó, đau thần kinh sau zona là biến chứng thường gặp, đặc biệt ở người lớn tuổi. Cơn đau có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm sau khi tổn thương da đã lành, với cảm giác bỏng rát, đau nhói hoặc như điện giật, ảnh hưởng đáng kể giấc ngủ và chất lượng cuộc sống.
 |
| Bệnh zona thần kinh có thể gây phát ban khó chịu, đau đớn ở một bên cơ thể. Ảnh: Shutterstock. |
Nếu virus tái hoạt ở vùng dây thần kinh mặt, đặc biệt liên quan dây thần kinh số VII, người bệnh có thể bị liệt mặt ngoại biên. Zona ở vùng mắt còn có nguy cơ gây tổn thương giác mạc, võng mạc và ảnh hưởng thị lực. Một số trường hợp nặng có thể gặp viêm não, viêm màng não hoặc các biến chứng thần kinh khác.
"Điều trị zona cần được thực hiện sớm, đặc biệt trong những ngày đầu kể từ khi xuất hiện tổn thương, để giảm mức độ và thời gian bệnh cũng như nguy cơ biến chứng. Người bệnh cần được bác sĩ đánh giá để sử dụng thuốc kháng virus và thuốc giảm đau phù hợp", bác sĩ Mạnh cho hay.
Bên cạnh điều trị, tiêm vaccine zona là một biện pháp phòng bệnh chủ động, đặc biệt có ý nghĩa đối với người lớn tuổi và nhóm có nguy cơ cao theo khuyến cáo. Chủ động phòng ngừa giúp giảm nguy cơ mắc zona và quan trọng hơn là hạn chế những biến chứng kéo dài như đau thần kinh sau zona.
Cuốn sách Ăn gì không già của bác sĩ Michael Greger phân tích hàng nghìn nghiên cứu khoa học về dinh dưỡng để chỉ ra những thực phẩm và thói quen ăn uống có thể góp phần làm chậm quá trình lão hóa, giảm nguy cơ bệnh mạn tính và kéo dài tuổi thọ. Bác sĩ Michael Greger cũng là người sáng lập NutritionFacts.org, nền tảng phi lợi nhuận chuyên phổ biến các bằng chứng khoa học về dinh dưỡng và sức khỏe.
