Làm gì để cung cấp nhân lực cho kỷ nguyên khoa học công nghệ?

Trường Đại học Bách khoa TP.HCM đẩy mạnh đào tạo nhân sự bán dẫn. Ảnh minh họa: Ag5.

Hơn 20 năm trước, khi khái niệm "chip bán dẫn" còn xa lạ với nhiều người tại Việt Nam, những nhóm nghiên cứu đầu tiên về vi mạch đã được hình thành tại trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM).

Trong các phòng thí nghiệm khi đó, các giảng viên và sinh viên bắt đầu theo đuổi những đề tài về thiết kế, chế tạo thử nghiệm và làm chủ công nghệ vi mạch - lĩnh vực được xem là nền tảng của cuộc cách mạng công nghiệp hiện đại.

Hai thập kỷ sau, khi ngành công nghiệp bán dẫn trở thành một trong những ưu tiên chiến lược của quốc gia, nền tảng được xây dựng từ sớm ấy đã giúp trường Đại học Bách khoa trở thành một trong những đơn vị tiên phong đào tạo nhân lực cho lĩnh vực này.

Đón đầu các lĩnh vực công nghệ chiến lược

Những năm gần đây, khi nhu cầu nhân lực công nghệ cao tăng mạnh, trường Đại học Bách khoa TP.HCM chủ động điều chỉnh chiến lược đào tạo theo hướng bám sát các ngành công nghệ cốt lõi và công nghệ chiến lược.

Trong lĩnh vực vi mạch - bán dẫn, nhà trường đã tích lũy hơn 20 năm kinh nghiệm đào tạo và nghiên cứu, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh về thiết kế vi mạch số, vi mạch tương tự và vi mạch siêu cao tần. Trên nền tảng đó, vào năm 2024, trường chính thức chuẩn hóa và phát triển ngành Thiết kế Vi mạch ở cả bậc đại học và sau đại học.

Biểu tượng của tri thức, đổi mới tại trường Đại học Bách khoa TP.HCM. Ảnh: Phương Lâm.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo của trường Đại học Bách khoa TP.HCM, mỗi năm, trường có khoảng 450 sinh viên tốt nghiệp với chuyên môn liên quan lĩnh vực bán dẫn. Nguồn nhân lực này được đào tạo từ các ngành Điện - Điện tử, Kỹ thuật Máy tính và chuyên ngành Thiết kế Vi mạch.

Bước sang năm 2026, trường tiếp tục mở ngành Kỹ thuật Bán dẫn với quy mô tuyển sinh dự kiến khoảng 80 sinh viên cho cả chương trình tiêu chuẩn và chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh.

Không chỉ dừng ở bán dẫn, trường còn liên tục mở rộng sang hàng loạt ngành công nghệ mới như năng lượng tái tạo, công nghệ sinh học số, kỹ thuật hạt nhân hay vật liệu tiên tiến, chuẩn bị nguồn nhân lực cho những lĩnh vực được kỳ vọng sẽ dẫn dắt tăng trưởng kinh tế trong tương lai.

Cụ thể, vào năm 2025, trường kỹ thuật hàng đầu tại TP.HCM đưa vào tuyển sinh các chuyên ngành Năng lượng tái tạo, Công nghệ sinh học số, Kinh doanh số và Kinh tế tuần hoàn. Một năm sau, danh mục ngành đào tạo tiếp tục được mở rộng với Kỹ thuật Hạt nhân, Kỹ thuật Đường sắt, đồng thời chuẩn hóa và tổ chức đào tạo độc lập ngành Kỹ thuật Địa chất và Kỹ thuật Dầu khí.

Theo PGS Thắng, đây đều là những lĩnh vực được dự báo sẽ có nhu cầu nhân lực lớn trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Riêng ngành Kỹ thuật Hạt nhân dự kiến tuyển khoảng 100 sinh viên ngay trong năm đầu tiên triển khai, trong khi ngành Kỹ thuật Đường sắt có chỉ tiêu khoảng 80 sinh viên.

Đại diện nhà trường cho biết việc liên tục mở các ngành và chuyên ngành mới xuất phát từ sứ mạng của một trường đại học kỹ thuật trọng điểm. Mục tiêu của trường không chỉ là đáp ứng nhu cầu nhân lực hiện tại của thị trường lao động mà còn đào tạo đội ngũ kỹ sư, nhà khoa học có khả năng làm chủ công nghệ lõi, giải quyết các bài toán phát triển của địa phương và quốc gia.

Giải pháp đào tạo nguồn nhân lực

Để bảo đảm chất lượng đào tạo trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, trường Đại học Bách khoa TP.HCM đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ từ chương trình đào tạo, cơ sở vật chất đến phát triển đội ngũ giảng viên.

Cụ thể, các chương trình đào tạo mới được xây dựng theo hướng cập nhật chuẩn quốc tế, tăng cường tính liên ngành và gắn kết chặt chẽ với thực tiễn sản xuất. Nhà trường đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp công nghệ để xây dựng nội dung đào tạo, tổ chức học kỳ doanh nghiệp, thực tập chuyên sâu và các dự án thực tế.

Sinh viên khoa Khoa học và Kỹ thuật Máy tính tại trường Đại học Bách khoa TP.HCM. Ảnh: Phương Lâm.

Đây được xem là hướng đi phù hợp khi những công nghệ chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử hay vật liệu tiên tiến đều đòi hỏi sự giao thoa kiến thức từ nhiều lĩnh vực khác nhau.

Theo chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của nhà trường, đào tạo kỹ sư không còn dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức chuyên môn mà phải gắn với năng lực nghiên cứu, sáng tạo và giải quyết vấn đề thực tiễn.

Vì vậy, các chương trình kỹ thuật tăng cường học tập theo dự án, đồ án thiết kế, nghiên cứu từ sớm và thực tập tại doanh nghiệp công nghệ. Sinh viên được khuyến khích tham gia các dự án nghiên cứu ngay từ những năm đầu, từng bước tiếp cận các bài toán công nghệ thực tế.

Song song đó, nhà trường tiếp tục đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm, trang thiết bị thực hành, phần mềm chuyên dụng và nền tảng nghiên cứu phục vụ đào tạo, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, vật liệu tiên tiến, năng lượng và công nghệ số.

Các chương trình tài năng, chương trình đặc biệt và chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh cũng được mở rộng nhằm nâng cao năng lực hội nhập quốc tế cho sinh viên. Thông qua các chương trình này, người học có cơ hội tiếp cận tri thức tiên tiến, tham gia trao đổi học thuật và làm việc trong môi trường toàn cầu.

Ngoài chuyên môn kỹ thuật, sinh viên Bách khoa còn được trang bị các kỹ năng về đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp công nghệ, ngoại ngữ và khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa. PGS Thắng nêu rằng đây là những năng lực cần thiết để người học không chỉ đáp ứng nhu cầu nhân lực hiện tại mà còn có thể tham gia dẫn dắt những lĩnh vực công nghệ mới trong tương lai.