Kỳ vọng nền kinh tế tri thức từ Đại hội Đảng XIV

Tổng Bí thư Tô Lâm tham quan không gian trưng bày sách, triển lãm ảnh và thành tựu chuyển đổi số trong báo chí trong khuôn khổ Hội nghị tổng kết công tác tuyên giáo và dân vận năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026. Ảnh: Nhân Dân.

Trước thềm Đại hội Đảng lần thứ XIV, lãnh đạo các nhà xuất bản (NXB), đơn vị phát hành sách kỳ vọng những định hướng lớn về phát triển công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số sẽ sớm được thể chế hóa thành hành lang chính sách rõ ràng, tạo tiền đề để xuất bản thực sự trở thành một ngành công nghiệp nội dung quan trọng trong nền kinh tế tri thức.

Kỳ vọng đột phá từ Đại hội Đảng XIV

PGS.TS Vũ Trọng Lâm - Giám đốc, Tổng Biên tập NXB Chính trị quốc gia Sự thật - cho rằng sắp đến là thời điểm để ngành xuất bản bước vào một giai đoạn phát triển mới, được định vị là “trụ cột của đời sống văn hóa, tư tưởng và tri thức quốc gia”.

Ông chỉ rõ thuận lợi căn bản nhất để thực hiện công cuộc phát triển ngành: “Đó là sự quan tâm, định hướng và lãnh đạo trực tiếp của Đảng và Nhà nước đối với hoạt động xuất bản; đây là thuận lợi căn bản nhất. Các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, đặc biệt là tinh thần của Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV, xác định rõ yêu cầu phát triển văn hóa và con người Việt Nam toàn diện, coi văn hóa là nền tảng tinh thần, là sức mạnh nội sinh và động lực phát triển đất nước”.

Theo ông, sự phát triển của công nghệ số và chuyển đổi số quốc gia đang tạo ra hạ tầng thuận lợi để hiện đại hóa toàn ngành. Nguồn lực tri thức trong nước dồi dào, đội ngũ làm xuất bản dày dạn kinh nghiệm, cộng thêm lực lượng nhân sự trẻ có tư duy công nghệ và năng lực hội nhập đang hình thành. Đồng thời, nhu cầu đọc và tiếp cận tri thức trong xã hội ngày càng cao, đặc biệt ở giới trẻ, tạo nên “thị trường tri thức” rộng mở.

PGS.TS Vũ Trọng Lâm - Giám đốc, Tổng biên tập NXB Chính trị quốc gia Sự thật, cho rằng ngành xuất bản bước vào một giai đoạn phát triển mới sau Đại hội Đảng XIV. Ảnh: NVCC.

PGS.TS Vũ Trọng Lâm nói thêm một thuận lợi khác của xuất bản Việt Nam hiện nay là xu hướng hội nhập và hợp tác quốc tế. Ông nhận xét Việt Nam đã tham gia sâu rộng vào các tổ chức, diễn đàn xuất bản khu vực và thế giới. Nhiều NXB lớn hiện đã có khả năng hợp tác, trao đổi bản quyền và tham gia các hội chợ quốc tế. Đây là điều kiện thuận lợi để xuất bản Việt Nam "quảng bá hình ảnh, tư tưởng, văn hóa Việt Nam ra thế giới, đồng thời tiếp nhận tinh hoa nhân loại" nhằm làm giàu tri thức dân tộc.

“Với sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý, hỗ trợ của Nhà nước, nền tảng văn hóa - tri thức vững chắc và sự năng động, sáng tạo của đội ngũ làm xuất bản Việt Nam có đầy đủ tiềm năng và điều kiện để bứt phá, trở thành một ngành công nghiệp văn hóa tri thức hiện đại, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và hiện thực hóa khát vọng phát triển phồn vinh, hạnh phúc của đất nước trong kỷ nguyên mới”, Giám đốc, Tổng biên tập NXB Chính trị quốc gia Sự thật bày tỏ.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, ông Nguyễn Thành Lợi - Giám đốc NXB Tổng hợp TP.HCM - kỳ vọng Đại hội Đảng XIV sẽ là dấu mốc quan trọng mở ra hành lang chính sách mới. Từ đó, xuất bản không chỉ là một hoạt động sự nghiệp, mà còn trở thành ngành công nghiệp sáng tạo nội dung trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa quốc gia.

Ông cho biết: “Điều tôi kỳ vọng là các chủ trương lớn về phát triển công nghiệp văn hóa sẽ nhanh chóng được cụ thể hóa bằng những chính sách đủ rõ và đủ linh hoạt để đi vào thực tiễn. Với TP.HCM - một trung tâm kinh tế, văn hóa và sáng tạo lớn của cả nước - xuất bản cần được nhìn nhận không chỉ là một hoạt động sự nghiệp, mà là một lĩnh vực sáng tạo nội dung quan trọng trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa quốc gia”.

Ông Nguyễn Thành Lợi, Giám đốc NXB Tổng hợp TP.HCM, kỳ vọng các chủ trương lớn về phát triển công nghiệp văn hóa sẽ nhanh chóng được cụ thể hóa từ Đại hội Đảng XIV.

Ông Nguyễn Thành Lợi nhắc đến tính cần thiết trong đẩy mạnh liên kết bền vững giữa NXB với doanh nghiệp công nghệ, đội ngũ tác giả và các nền tảng phân phối. Bởi lẽ, đây là điều kiện tiên quyết để hình thành chuỗi giá trị xuất bản hiện đại.

Theo ông, trước hết doanh nghiệp công nghệ cần được xem là đối tác chiến lược, tham gia sâu từ phân tích dữ liệu bạn đọc, dự báo xu hướng đến sản xuất nội dung đa nền tảng và vận hành hệ thống phân phối. Mối quan hệ với tác giả cũng cần được đẩy mạnh, NXB cần hỗ trợ tác giả phát triển thương hiệu cá nhân và kéo dài vòng đời tác phẩm. Về phân phối, cần vượt khỏi mô hình “bán sách” đơn thuần để kết nối với trường học, thư viện, nhà sách và các nền tảng trực tuyến để từ đó tạo dựng trải nghiệm văn hóa đọc sâu sắc cho người dân.

Trong toàn bộ quá trình này, Nhà nước và chính quyền đô thị giữ vai trò định hướng, kiến tạo môi trường và chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo, đặt hàng các sản phẩm xuất bản chất lượng. Khi các chủ thể cùng hành động, chuỗi giá trị xuất bản hiện đại sẽ có điều kiện hình thành và phát triển bền vững tại TP.HCM nói riêng và cả nước nói chung.

Hạt nhân của “công nghiệp nội dung Việt Nam”

Theo góc nhìn của lãnh đạo nhiều đơn vị phát hành sách, ông Nguyễn Tuấn Quỳnh - Chủ tịch HĐQT Phương Nam Books, sáng lập Saigonbook và Zenbooks kiêm Ủy viên Ban chấp hành Hội Xuất bản Việt Nam - cho rằng xuất bản cần được xác định như "một ngành công nghiệp sáng tạo quan trọng trong hệ sinh thái văn hóa quốc gia".

“Tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ cân nhắc xác định ngành xuất bản là hạt nhân của 'Công nghiệp nội dung Việt Nam', có nhiệm vụ không chỉ truyền bá tri thức mà còn sản xuất giá trị kinh tế và bản quyền trí tuệ, tạo nền tảng cho các lĩnh vực liên quan như điện ảnh, giáo dục, truyền thông, game, âm nhạc”, ông bày tỏ.

Bên cạnh đó, ông Nguyễn Tuấn Quỳnh nhấn mạnh mục tiêu xây dựng một vài tập đoàn xuất bản - truyền thông mạnh tầm khu vực, đủ năng lực dẫn dắt chuyển đổi số và bảo vệ bản quyền nội dung trong nước, cũng như mở rộng thị trường quốc tế. Theo ông, điều này đòi hỏi sự chủ động phối hợp giữa khu vực công và tư, với các chính sách linh hoạt và đột phá hơn về tài chính, tín dụng và đầu tư công nghệ cho ngành.

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh - Chủ tịch HĐQT Phương Nam Books, sáng lập Saigonbook và Zenbooks kiêm Ủy viên Ban chấp hành Hội Xuất bản Việt Nam. Ảnh: NVCC.

Trong khi đó, TS Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch HĐQT Thái Hà Books, Ủy viên Ban chấp hành Hội Xuất bản Việt Nam, Phó ban Hợp tác quốc tế - nhấn mạnh xuất bản không đơn thuần là phát hành sách mà là kênh truyền bá văn hóa và bản sắc dân tộc.

Ông nhận định: “Ngành xuất bản cần đóng vai trò then chốt trong ‘xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc’. Cần nhấn tới việc xuất bản trở thành công cụ giáo dục văn hoá - tư tưởng, hỗ trợ phát triển con người mới, góp phần bồi đắp hệ giá trị văn hóa trong gia đình, trường học, cộng đồng”.

Một trong những vấn đề quan trọng TS Hùng kỳ vọng Đại hội Đảng XIV sẽ mở ra cho ngành xuất bản Việt Nam là chính sách quảng bá văn hóa Việt ra thế giới thông qua sách. Theo ông, cần thành lập Quỹ quốc gia về dịch và xuất bản quốc tế, hỗ trợ dịch thuật và đưa các tác phẩm tiêu biểu của Việt Nam ra nước ngoài. Chương trình “Vietnam Books to the World” cũng nên được xây dựng như một đề án cấp quốc gia nhằm quảng bá thương hiệu sách Việt tại các hội sách lớn như Frankfurt, London, Seoul...

TS Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch HĐQT Thái Hà Books, Ủy viên Ban chấp hành Hội Xuất bản Việt Nam, Phó ban Hợp tác quốc tế. Ảnh: Hoàng Đông.

Hai lãnh đạo đơn vị phát hành sách đều đồng tình chuyển đổi số là “điều kiện sống còn” cho ngành xuất bản trong thời đại công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo.

Các chuyên gia và lãnh đạo ngành xuất bản chia sẻ với Tri Thức - Znews đều cho rằng Đại hội Đảng XIV là thời điểm vàng để xuất bản Việt Nam chuyển mình. Việc ngành được xác lập vị thế rõ ràng, có mục tiêu cụ thể và cơ chế hỗ trợ tương xứng sẽ là điều kiện tiên quyết để xuất bản phát huy vai trò dẫn dắt trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa quốc gia.