Không có con cá nào trong câu 'Bắt cá hai tay'

Nhiều người hiểu “bắt cá hai tay” là hình ảnh một người dùng hai tay bắt hai con cá cùng lúc để chỉ sự tham lam hoặc không chung thủy trong tình cảm. Tuy nhiên, Chuyện Đông chuyện Tây của học giả An Chi, cách hiểu này chưa đúng với nghĩa gốc của thành ngữ.

Ông cho biết “cá” ở đây không phải cá dưới nước mà là “cá cuộc”, tức cá cược. Trong tiếng Việt xưa, “bắt cá” mang nghĩa nhận đánh cược bằng cách chọn một phe hoặc một đối tượng sẽ chiến thắng như chọn gà chọi, đội bóng hay võ sĩ.

Theo đó, “bắt cá hai tay” là hành động cùng lúc đặt cược cho cả hai bên đối nghịch nhau để dù kết quả thế nào cũng không thua. Từ nghĩa gốc này, thành ngữ dần được mở rộng để chỉ kiểu sống nước đôi, ôm đồm hoặc muốn giữ lợi thế ở nhiều phía cùng lúc.

Học giả An Chi cũng bác bỏ cách lý giải rằng cụm từ này vốn là “bắt cả hai tay”, sau bị đọc chệch thành “cá” để thuận miệng hơn. Theo ông, thành ngữ từ đầu đã là “bắt cá hai tay” với nghĩa liên quan đến cá cược.

Từ cách hiểu sai chữ “cá”, nhiều thành ngữ và tục ngữ khác cũng bị diễn giải lệch nghĩa. Chẳng hạn câu “Thứ nhất thả cá, thứ nhì gá bạc” từng được hiểu theo hướng nuôi cá có lợi. Nhưng thực chất “thả cá” cũng là thuật ngữ trong hoạt động cá cược, chỉ việc thách người khác đặt tiền vào một trận đấu gà hoặc cá chọi.

Qua những trường hợp này, học giả An Chi cho rằng nhiều từ ngữ quen thuộc trong tiếng Việt đã thay đổi cách hiểu theo thời gian, khiến người dùng ngày nay dễ liên tưởng theo nghĩa hiện đại mà quên mất nguồn gốc ban đầu của chúng.