Doanh nghiệp sách cần hỗ trợ gì để lan tỏa giá trị Việt?

Hội sách Frankfurt của Đức được xem là không gian giao lưu lớn nhất thế giới của ngành sách. Ảnh: Hội sách Frankfurt 2025.

Những lần tham gia Hội sách Frankfurt (Đức) hay hội sách nghệ thuật CODEX (Mỹ), các tác phẩm của Đông A nhận được sự quan tâm rộng rãi từ bạn bè quốc tế. Tuy nhiên, chia sẻ với Tri Thức - Znews, bà Nguyễn Thủy Hằng Giang, Giám đốc vận hành đơn vị, nhận định đây chỉ là thành công bước đầu so với mục tiêu đưa giá trị Việt lan tỏa sâu rộng ra thế giới bằng sách.

Theo bà, để sách đi xa hơn, doanh nghiệp cần hỗ trợ cơ hội và đồng hành tham gia các hội sách quốc tế lớn, bên cạnh việc tự thay đổi tư duy chỉn chu cả nội dung lẫn hình ảnh.

Vừa trở về từ chuyến giao lưu với các nhà xuất bản quốc tế, ông Trịnh Hải Phương, Phó giám đốc Phương Nam Book, cho rằng doanh nghiệp phát hành cần sự đồng hành của Nhà nước để giải quyết rào cản lớn về chi phí dịch thuật đắt đỏ, gánh nặng logistics và các chính sách thuế khi đưa sách ra toàn cầu.

Đưa sách Việt vượt qua những rào cản đầu tiên

Ông Trịnh Hải Phương cho rằng ngôn ngữ và chi phí dịch thuật đang là rào cản lớn nhất. Từ kinh nghiệm quốc tế, ông đề xuất Việt Nam có thể tham khảo mô hình Trung tâm Hỗ trợ dịch thuật Hàn Quốc (LTI Korea), qua đó xây dựng cơ chế tài chính chuyên biệt để hỗ trợ dịch thuật cho cả đối tác trong và ngoài nước.

“Đối với các nhà xuất bản hoặc dịch giả quốc tế, cần có chính sách tài trợ trực tiếp khi họ lựa chọn và đồng ý xuất bản tác phẩm Việt Nam tại nước họ. Đây được xem là hình thức hỗ trợ mang lại hiệu quả cao nhất”, ông Phương nói.

Cũng theo ông Phương, chính sách cần hỗ trợ ngay từ giai đoạn các nhà xuất bản, tác giả trong nước chuẩn bị chào bán bản quyền. Nguồn kinh phí có thể được sử dụng để hoàn thiện đề cương hoặc dịch mẫu 10-20% tác phẩm, giúp doanh nghiệp có sản phẩm đủ điều kiện giới thiệu với đối tác nước ngoài. Cùng đó là các quỹ hỗ trợ dành cho dịch giả Việt Nam và quốc tế.

Ông Trịnh Hải Phương đề xuất cơ chế tương tự Trung tâm Hỗ trợ dịch thuật Hàn Quốc để đưa sách Việt ra quốc tế. Ảnh: Duy Hiệu.

Một rào cản khác nằm ở chi phí đưa sách đến thị trường nước ngoài. Ông Trịnh Hải Phương cho hay giá một cuốn sách Việt khi vận chuyển ra nước ngoài có thể tăng gấp 5-10 lần, khiến sản phẩm khó cạnh tranh.

Doanh nghiệp vì vậy cần chính sách hỗ trợ cước vận chuyển quốc tế, đồng thời nghiên cứu ưu đãi tài chính đối với nguồn thu từ bán bản quyền và phát hành sách ra nước ngoài.

Bên cạnh hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp, đơn vị đề xuất đẩy mạnh chuyện xây dựng “Gian hàng quốc gia” tại các hội sách quốc tế lớn. Cơ quan quản lý có thể chủ trì, hỗ trợ chi phí mặt bằng, sau đó xã hội hóa không gian để các doanh nghiệp xuất bản cùng tham gia. Cách làm này tạo điểm hiện diện chung cho sách Việt thay vì để từng doanh nghiệp tự xoay xở với chi phí lớn.

Doanh nghiệp cũng đề xuất tăng tỷ lệ sách ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh và các ngôn ngữ phổ biến, trong danh mục xuất bản đối ngoại. Sách có thể được đặt hàng để trở thành sản phẩm phục vụ ngoại giao văn hóa hoặc đưa vào thư viện các trường đại học nước ngoài, nhất là những cơ sở đào tạo Việt Nam học và Đông phương học.

Chọn đúng giá trị để mở cánh cửa quốc tế

Bà Nguyễn Thủy Hằng Giang, đại diện Đông A, cho rằng lịch sử, văn hóa và dân gian nên là nội dung được ưu tiên trong giai đoạn đầu. Đây là chất liệu giúp độc giả quốc tế tiếp cận Việt Nam từ lịch sử hình thành đất nước, văn hóa và những giá trị đã tạo nên bản sắc Việt.

“Để kể câu chuyện Việt Nam, tôi nghĩ cần ưu tiên nhóm sách lịch sử, văn hóa, sau đó bắt đầu đến những phần liên quan ẩm thực và nội dung mang tính chất dân gian Việt Nam”, bà nhận định.

Theo bà Nguyễn Thủy Hằng Giang, văn học đương đại và các tác giả trẻ cũng có tiềm năng trở thành một phần của hành trình này. Tuy nhiên, việc đưa sách Việt ra quốc tế cần được thực hiện theo lộ trình, bắt đầu từ nội dung giúp độc giả nước ngoài có nền tảng để hiểu hơn về đất nước trước khi tiếp cận những câu chuyện đương đại.

Bà Nguyễn Thủy Hằng Giang cho rằng sự đồng hành của Nhà nước cùng quá trình doanh nghiệp phát triển sản phẩm về nội dung, hình thức là hai yếu tố không thể thiếu khi đưa sách Việt ra quốc tế. Ảnh: NVCC.

Kinh nghiệm tham gia các hội sách quốc tế cũng cho thấy hình thức của cuốn sách có thể quyết định khả năng thu hút người đọc ngay từ lần tiếp xúc đầu tiên.

Theo bà, độc giả nước ngoài không chỉ quan tâm nội dung, mà còn chú ý cách làm sách, chất lượng ấn bản và khả năng thể hiện giá trị văn hóa qua hình ảnh.

“Nội dung hay và hình ảnh cuốn sách đặc biệt sẽ để lại ấn tượng rõ ràng trong lòng người đọc. Hình thức cũng quan trọng không kém nội dung”, Giám đốc vận hành Đông A chia sẻ.

Từ thực tế này, các doanh nghiệp cần thay đổi tư duy khi chuẩn bị sách cho thị trường quốc tế. Một tác phẩm có nội dung tốt nhưng hình thức chưa đủ hấp dẫn vẫn khó tạo dấu ấn khi đứng cạnh những ấn phẩm của các thị trường xuất bản phát triển.

Bà Nguyễn Thủy Hằng Giang cũng nêu quan điểm doanh nghiệp không thể tự đi một mình trong hành trình này. Các đơn vị xuất bản cần được tạo thêm cơ hội tham gia hội chợ, sự kiện quốc tế một cách chính thống, có sự đồng hành của các cơ quan quản lý và các chương trình kết nối giữa Việt Nam với những quốc gia khác.

“Công ty sách dù có làm sản phẩm tốt đến bao nhiêu, nếu không có sự hỗ trợ của các ban, ngành, cơ quan chức năng, rất khó đi một mình”, bà Giang bày tỏ.

Theo bà, hoạt động quảng bá sách Việt cũng không nên chỉ tập trung một vài hội sách lớn trong năm. Các chương trình giao lưu, giới thiệu bản quyền và kết nối với đối tác quốc tế cần được duy trì thường xuyên để doanh nghiệp có thêm cơ hội đưa tác phẩm đến với bạn đọc và thị trường nước ngoài.

Đại diện của Đông A và Phương Nam thống nhất bài toán đưa sách Việt ra thế giới cần sự đồng hành chặt chẽ giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Khi cơ chế tạo được đường đi và doanh nghiệp tạo được sản phẩm đủ sức cạnh tranh, sách có thể trở thành một kênh đưa lịch sử, văn hóa và những câu chuyện Việt Nam đến gần hơn với độc giả quốc tế.