Điều không bao giờ đổi thay sau ngày đại thắng 30/4 ở TP.HCM

Tháng 4 năm 1975, cái nắng phương Nam dường như gắt hơn thường lệ, nung nóng những con lộ dẫn về trung tâm thành phố. Trên những cung đường đất đỏ đầy dấu xích xe tăng, một chiếc xe "tàu ngựa" cũ kỹ, rỉ sét, tiếng máy nổ rung bần bật vẫn kiên trì lao về TP.HCM. Phía sau xe, người phụ nữ chỉ đau đáu một ý nghĩ duy nhất là phải kịp ghi lại những thước phim về ngày đại thắng.

Cùng lúc đó, tại chiến trường Tây Ninh, một nữ bác sĩ trẻ cũng đang nén lại nỗi nhớ con thơ, đếm ngược từng giờ để được trở về hòa mình vào biển cờ hoa rực rỡ của TP.HCM.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews về hành trình đến với ngày vui đại thắng, đạo diễn - nhà văn Xuân Phượng và bác sĩ Huỳnh Thị Minh Tâm, nguyên Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ TP.HCM - con gái mẹ Việt Nam anh hùng Dương Thị Huê, đã phải đi qua những năm tháng khó khăn, nơi mầm sống nảy nở ngay trong lòng đất sâu.

Nhớ mãi ngày giải phóng miền Nam

Tháng 4/1975, trong không khí sục sôi của Hà Nội, phóng viên chiến trường Nguyễn Thị Xuân Phượng đã bắt đầu cuộc hành trình xuyên Việt. Để có được phương tiện di chuyển, bà đã phải thuyết phục nhiều bên để xin được một chiếc xe công ca xập xệ nhất kho, rồi lặn lội gõ cửa nhà Cục trưởng Cục xăng dầu lúc 23 giờ để nhận được 200 lít xăng.

Chính nghề phóng viên chiến trường đã cho phép chúng tôi được ghi lại những giây phút tuyệt vời khi sự sống chiến thắng cái chết ngay trong hầm tối.

Đạo diễn, nhà văn Xuân Phượng

Đạo diễn, nhà văn 97 tuổi kể: "Ông ký cho mình một cái giấy đặc biệt là có thể đi lấy xăng ở các cái trạm ở trong cái vùng đó đi vào trong Nam. Và đầu tiên ông cho mình 200 lít để đi vào, ông cho một cái thùng phi đổ xăng vào và để đằng sau xe mà hồi đó chỉ cần một cái tàn thuốc lá là nó nổ tung ngay".

Chiếc xe "tàu ngựa" chở theo khối "bom di động" đã băng qua Huế, Đà Nẵng, Nha Trang dưới tầm đạn lạc. Bà Xuân Phượng nhớ lại khi gần đến cửa ngõ thành phố, bản thân đã từ chối ngồi trong xe tăng bọc thép vì cái tầm nhìn hẹp qua khe hở không thể giúp bà thu trọn vào ống kính sự hào hùng, rộn rã của ngày đại thắng 30/4.

Sáng 1/5, bầu không khí tại trung tâm TP.HCM hiện lên náo nhiệt và rực rỡ. Dưới cái nắng vàng ươm, Dinh Độc Lập hiện ra giữa biển người reo hò không ngớt. Đặc tả cảnh tượng lúc bấy giờ, bà Phượng không bao giờ quên hình ảnh các chiến sĩ giải phóng hân hoan dùng vòi phun nước ở sân Dinh Độc Lập để làm mát sau chặng đường dài đầy cát bụi, trong khi lá cờ giải phóng tung bay kiêu hãnh trên nóc Dinh Độc Lập.

Đạo diễn, nhà văn Nguyễn Thị Xuân Phượng (97 tuổi) là người trải qua 2 cuộc chiến chống Pháp và chống Mỹ. Ảnh: Phương Lâm.

Giây phút đó, nước mắt bà tuôn trào, một cảm giác hạnh phúc vỡ òa sau 30 năm mong đợi. Đến đêm, đứng từ ban công lầu 9 khách sạn Caravelle nhìn xuống phố phường tối mờ không ánh điện, bà cảm nhận được sự tĩnh lặng kỳ diệu của hòa bình khi tiếng bom đạn thực sự chấm dứt.

Trong khi đó, bác sĩ Huỳnh Thị Minh Tâm trở về thành phố vào ngày 5/5 từ tuyến sau tại Tây Ninh. Cảm giác đầu tiên của bà khi đặt chân lại quê hương là sự ngỡ ngàng trước cờ hoa rợp khắp các nẻo đường.

Bà đặc biệt ấn tượng với hình ảnh nhộn nhịp tại Nhà văn hóa Thanh niên, nơi hàng nghìn bạn trẻ đang hăng hái tham gia giữ gìn trật tự và sinh hoạt tình nguyện với tinh thần rạng rỡ. Đối với người bác sĩ mang trong mình dòng máu cách mạng được nung nấu từ trong bụng mẹ này, niềm vui thống nhất là một điều gì đó "khó diễn tả lắm", là sự chấm dứt của cảnh bom rơi đạn nổ đã đeo đẳng suốt tuổi trẻ của mình.

Bác sĩ Minh Tâm chia sẻ về niềm hạnh phúc khi lần đầu nhìn thấy sắc cờ đỏ sao vàng rợp bóng: "Tôi đến Nhà văn hóa Thanh niên, thấy mọi người sinh hoạt, giữ trật tự, tham gia tình nguyện rất đông. Nhìn thấy cờ, tôi mừng lắm. Đất nước mình sẽ thống nhất, không còn cảnh bom rơi đạn nổ, niềm vui đó thật khó diễn tả".

Bác sĩ Huỳnh Thị Minh Tâm, nguyên Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ TP.HCM, từng tham gia chiến dịch Mậu Thân 1968. Ảnh: Đức An.

Mầm sống nảy nở

Để chạm tới vinh quang của ngày 30/4, những nữ chiến sĩ này đã phải trải qua những năm tháng gian khổ đến cùng cực. Ở đó, khó khăn được đặc tả bằng sự thiếu thốn và hiểm nguy chết chóc.

Năm 1967, tại địa đạo Vĩnh Linh sâu chín thước dưới lòng đất, phóng viên Xuân Phượng đã chứng kiến và trực tiếp tham gia vào một cuộc chiến giành giật sự sống khác. Không khí dưới địa đạo quánh đặc hơi người, tối đen như mực và thiếu thốn dụng cụ y tế. Giữa tiếng bom Mỹ nổ vang trời bên trên, bà phải dùng mọi sức lực, thậm chí là la hét để thức tỉnh một sản phụ đang kiệt sức vì quá sợ hãi.

Vì nhiệm vụ cao cả, tôi phải nén đau thương để xa con, gửi lại cuốn album hình để nếu mình không trở về, con vẫn biết được mặt mẹ.

Bác sĩ Huỳnh Thị Minh Tâm, nguyên Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ TP.HCM

Bà Xuân Phượng hồi tưởng lại giây phút thiêng liêng đỡ đẻ trong lòng địa đạo: "Cuối cùng cảm động nhất là nghe tiếng khóc chào đời và nghe tiếng khóc của người đàn ông mừng vì cái hạnh phúc ở trong cái chết. Chính nghề phóng viên chiến trường đã cho phép chúng tôi được ghi lại những giây phút tuyệt vời khi sự sống chiến thắng cái chết ngay trong hầm tối".

Cái lạnh lẽo của hầm tối và sự căng thẳng của những ca sinh thời chiến là những đặc tả không thể nào quên về sự khó khăn mà họ đã vượt qua. Bà Phượng chia sẻ chính tiếng khóc của đứa trẻ trong hầm tối đã khiến bà, một bác sĩ đang yên ổn ở Bộ Ngoại giao, quyết định dấn thân hẳn sang nghề phóng viên chiến trường đầy nguy hiểm. Bà nhận ra có những giá trị chân chính của cuộc sống chỉ có thể tìm thấy ở nơi gian khổ nhất, và đó chính là lúc lương tâm thôi thúc bà có mặt ở những nơi đất nước cần nhất.

Sự khó khăn của thời chiến còn nằm ở những nỗi đau thắt lòng của người mẹ khi phải xa con thơ. Năm 1971, tại chiến trường Củ Chi rầm rập mảnh bom, bác sĩ Minh Tâm trải qua nỗi đau thể xác và tinh thần tột cùng khi quyết định cai sữa cho con trai Việt Dũng mới 3 tháng tuổi để trở lại đơn vị.

Hồi ký Thành phố trong tim của bác sĩ Huỳnh Thị Minh Tâm và hồi ký Chân cứng đá mềm của đạo diễn, nhà văn Xuân Phượng. Ảnh: Đức An, NXB Tổng hợp TP.HCM.

Bà kể về nỗi đau khi bầu sữa mẹ căng đầy, sưng to gây sốt cao nhưng con phải đói sữa, phải tập uống sữa hộp bằng từng muỗng nhỏ trong sự xót xa của người thân. Lời trách móc "mẹ không thương con" từ bà nội đã trở thành một vết thương lòng sâu sắc mà bà phải nén lại vì nhiệm vụ cách mạng cao cả ở phía trước.

Bác sĩ Minh Tâm nghẹn ngào nhớ lại: "Có nỗi đau nào bằng nỗi đau của mẹ phải xa con, nhất là khi con mình còn quá nhỏ, cháu mới được 3 tháng tuổi. Nhưng vì nhiệm vụ cao cả, tôi phải nén đau thương để xa con, gửi lại cuốn album hình để nếu mình không trở về, con vẫn biết được mặt mẹ".

Nhớ lại sau hơn 50 năm đất nước thống nhất, 2 nhân chứng lịch sử khẳng định dù TP.HCM hôm nay có phát triển vươn mình ra tầm châu lục với những tòa nhà cao tầng rực rỡ, thì cái đẹp thực sự của tình nghĩa đồng bào là thứ giá trị bất biến, không bao giờ thay đổi. Với họ, mỗi ngày thức dậy được thấy thành phố bình yên, không còn cảnh bom rơi đạn nổ, đã là món quà vô giá sau một đời tận hiến cho độc lập dân tộc.