Điều gì xảy ra khi lượng người mượn sách điện tử từ thư viện tăng vọt?

Không gian Thư viện Multnomah, Mỹ. Ảnh: Willamette Week.

Tại hệ thống Thư viện Multnomah ở Portland, Mỹ, chỉ bằng vài thao tác, người đọc có thể mượn ngay sách điện tử chỉ trong vài giây, thay vì đến tận nơi mượn sách giấy.

Nhờ sự tiện lợi này, số lượt mượn tài liệu điện tử trong năm 2026 đã cao gấp đôi so với sách in, theo Oregon Live đưa tin. Trong khi đó, chỉ 10 năm trước, số lượt mượn sách điện tử chiếm chưa đến 20% tổng lượt mượn tại hệ thống thư viện này.

Chia sẻ từ đại diện thư viện, từ những năm 2010, nhu cầu mượn sách điện tử vẫn tăng đều đặn, trong khi lượt mượn sách in tương đối ổn định. Khi dịch Covid-19 bùng phát, thư viện phải đóng cửa thời gian dài, buộc người dân chuyển sang mượn sách điện tử. Hoạt động này nhanh chóng trở thành thói quen mới.

Ông Dave Ratliff, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tích hợp của Thư viện Multnomah, cho biết bạn đọc thích sự tiện lợi khi mượn sách ngay trên điện thoại tại nhà. Họ cũng dễ dàng chỉnh font chữ cho phù hợp với thói quen đọc cá nhân.

Số lượt mượn tài liệu điện tử trong năm 2026 của hệ thống Thư viện Multnomah cao gấp đôi so với sách in. Ảnh: Oregon Live.

Cũng theo đại diện thư viện, chi phí để thư viện duy trì hoạt động cho mượn sách điện tử tốn kém hơn đáng kể so với cho mượn sách giấy.

Ông Dave Ratliff lý giải, thư viện Multnomah thường phải trả ít nhất 55 USD chỉ để mua bản quyền một cuốn sách điện tử trong thời hạn 2 năm. Hết thời hạn này, thư viện lại phải gia hạn bản quyền nếu muốn tiếp tục cho bạn đọc truy cập. Mức giá này cao hơn rất nhiều so với giá một bản sách in, và đắt hơn hẳn mức 13 USD mà một độc giả cá nhân thường bỏ ra khi tự mua sách điện tử.

Mức chi phí cao đó đang tốn khá nhiều ngân sách mua sắm tài liệu hàng năm của thư viện, khoản này lên tới 8 triệu USD. Tại một số bang, nhiều thư viện phản đối mức phí bản quyền "trên trời" này và kiến nghị các cơ quan Nhà nước can thiệp, nhằm giữ chi phí mượn sách ở mức hợp lý.

Mặt khác, các nhà xuất bản và tác giả lại cho rằng việc thư viện cung cấp sách điện tử đang làm ảnh hưởng trực tiếp đến doanh số của họ, bởi người đọc sẽ chọn đi mượn thay vì bỏ tiền ra sở hữu sách. Vì vậy, họ buộc phải áp mức phí cao hơn đối với các thư viện, nhằm bù đắp cho phần doanh thu bị sụt giảm.

Dù chi phí cao, ông Ratliff cho rằng mức giá này vẫn chấp nhận được vì lượng người đọc sách điện tử khá lớn và khâu quản lý lại nhẹ nhàng hơn so với sách giấy.

"Chi phí trên mỗi lượt sử dụng sách điện tử không chênh lệch quá nhiều so với sách in, lại giảm bớt khâu xử lý, phân loại sách. Chúng tôi có thể phân loại hàng nghìn cuốn sách điện tử chỉ trong vài giờ thay vì phải dỡ từng thùng sách giấy", ông nói.

Mượn sách điện tử đang là lựa chọn của nhiều người. Ảnh minh họa: Yan Krukau/Pexels.

Để tối ưu chi phí, thư viện đang điều chỉnh lại quy định mượn sách. Trước đây, mỗi tài khoản được đăng ký chờ mượn tối đa 20 cuốn sách điện tử. Dựa vào số lượt đăng ký này, thư viện sẽ mua bản quyền sách tương ứng. Tuy nhiên, nhiều người khi đến lượt lại không mượn nữa. Khi thư viện hạ giới hạn mượn xuống 10 cuốn, chi phí đã giảm đáng kể.

Đáng chú ý, việc chuyển hướng sang cho mượn sách điện tử không làm thư viện vắng độc giả hơn trước. Lượt bạn đọc đến trực tiếp thư viện vẫn tăng 21% trong 3 năm qua. Đại diện thư viện nhận định nhiều độc giả vẫn chuộng cảm giác cầm sách giấy, nên số độc giả mượn sách giấy không giảm mà vẫn duy trì ổn định qua các năm.