‘Đấu trường sinh tử’ là gì mà bị đem ra để mỉa mai ông Trump?

Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố “Patriot Games” - chuỗi sự kiện thể thao và văn hóa nhân kỷ niệm 250 năm nước Mỹ, nhưng vấp phải phản ứng trái chiều trên mạng xã hội. Ảnh: Bloomberg.

Ngày 18/12, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố kế hoạch tổ chức "Patriot Games" (Tạm dịch: Thể thao yêu nước) trong một video dài 3 phút. Song, thông tin này làm ông bị chế giễu trên mạng xã hội vì gợi liên tưởng đến loạt tiểu thuyết Đấu trường sinh tử.

Cụ thể, chuỗi sự kiện được tổ chức nhân kỷ niệm 250 năm ngày thành lập nước Mỹ vào năm 2026 được mô tả là "bữa tiệc sinh nhật lớn nhất mà thế giới từng chứng kiến". Đó là cuộc thi thể thao kéo dài 4 ngày quy tụ một nam và một nữ sinh trung học được chọn ra từ mỗi bang.

Luật chơi này gây tranh cãi trên nhiều nền tảng. Một người dùng X (Twitter cũ) viết: “Tôi xin lỗi nhưng ông ấy đang công bố Đấu trường sinh tử bản đời thực à?”. Independent dẫn lời mỉa mai của nhà bình luận Brian Tyler Cohen: “Chúng tôi đòi chăm sóc y tế giá rẻ, họ cho chúng tôi Đấu trường sinh tử”.

Đối thủ chính trị của ông Trump còn trích nguyên văn một đoạn trong tiểu thuyết lên mạng xã hội để phản đối: “Và vì vậy, người ta đã ra sắc lệnh rằng mỗi năm, các quận khác nhau của Panem sẽ cống nạp một chàng trai và một cô gái trẻ để chiến đấu đến chết trong một cuộc diễu hành của danh dự, lòng dũng cảm và đức hy sinh”.

17 năm sau ngày ra mắt, bộ tiểu thuyết vẫn là lăng kính mạnh mẽ để nhìn vào quyền lực, kiểm soát và kháng cự trong xã hội đương đại.

Một viễn cảnh về sự phân hóa xã hội thượng lưu - tầng lớp bị bóc lột

Đấu trường sinh tử là tên bộ tiểu thuyết gồm ba phần của nhà văn Mỹ Suzanne Collins, ra mắt từ năm 2008. Câu chuyện lấy bối cảnh tại Panem, quốc gia giả tưởng được xây dựng trên tàn tích Bắc Mỹ sau một thảm họa. Tại đây, giới thượng lưu sống xa hoa giữa thủ đô Capitol trong khi 12 quận còn lại bị bóc lột tài nguyên và kìm hãm trong nghèo đói.

Hàng năm, chính quyền tổ chức trò chơi sinh tồn đẫm máu và truyền hình trực tiếp trên toàn quốc. Mỗi quận sẽ cử ra một nam và một nữ, tổng cộng 24 thiếu niên 12-18 tuổi bị ép tham gia đấu trường. Kết quả, chỉ một người được phép sống sót. Sự kiện vừa là màn giải trí man rợ cho giới thượng lưu vừa là lời cảnh cáo tàn bạo gửi đến dân chúng về hậu quả nếu dám nổi loạn.

Bản điện ảnh của tiểu thuyết có doanh thu lên đến 694,3 triệu USD. Ảnh: Lionsgate.

Nhân vật chính tiểu thuyết là Katniss Everdeen, cô gái 16 tuổi đến từ quận 12, khu vực nghèo nhất cả nước. Katniss tình nguyện thay em gái tham gia trò chơi và từ đó bị cuốn vào vòng xoáy âm mưu chính trị. Cô nhanh chóng trở thành biểu tượng nổi dậy ngoài ý muốn, đặt nền móng cho một cuộc cách mạng chống lại chế độ độc tài.

Tác phẩm được cho là phép ẩn dụ về một xã hội phân tầng, nơi trẻ em nghèo bị biến thành công cụ tiêu khiển và tuyên truyền. Câu chuyện càng lột tả bản chất phi nhân tính của bộ máy cai trị khi nỗi đau con người bị coi là kịch bản phục vụ mục đích cá nhân.

Collins xây dựng thế giới Panem bằng chi tiết sắc sảo, từ hệ thống bốc thăm kiểu “xổ số tử thần”, các yếu tố truyền hình thực tế giả tạo, đến cơ chế người giàu gửi quà cho các thí sinh yêu thích. Tất cả phản ánh một xã hội mà sinh mạng bị định đoạt bởi truyền thông và quyền lực. Tác phẩm cũng gợi mở nhiều tầng nghĩa về chiến tranh, tuyên truyền, thao túng truyền thông, giai cấp và cả vai trò của giới trẻ trong thay đổi xã hội.

Sức sống của thương hiệu Đấu trường sinh tử

Không lâu sau khi ra mắt, loạt tiểu thuyết đã được chuyển thể thành phim điện ảnh và nhanh chóng trở thành hiện tượng toàn cầu. Bốn phần phim với sự tham gia của Jennifer Lawrence trong vai Katniss Everdeen không chỉ thống trị phòng vé mà còn góp phần củng cố vị thế của dòng phim phản địa đàng Hollywood trong thập kỷ 2010.

Bên cạnh những thành công ban đầu, thương hiệu Đấu trường sinh tử tiếp tục được mở rộng với các phần tiền truyện. Khúc hát của chim ca và rắn độc (2020) đào sâu nguồn gốc của kẻ độc tài Snow trong khi tác phẩm mới nhất là Sunrise on the Reaping (Tạm dịch: Bình minh trên đồng lúa vàng) (2025) kể lại chiến thắng của Haymitch, người từng huấn luyện Katniss, ở đấu trường thứ 50.

Là sách bán chạy nhất năm cho thanh thiếu niên, phần tiền truyện mới tạo nên làn sóng thảo luận rộng rãi trên mạng xã hội, các lớp học và cả podcast dành riêng cho loạt truyện.

Loạt tiểu thuyết gồm ba phần chính và hai tiền truyện tiếp tục giữ sức hút sau gần 20 năm. Ảnh: Nhã Nam, ABC.

Sự trở lại của tác giả Suzanne Collins được cho là “đúng người, đúng thời điểm”. Khi phần phim Đấu trường sinh tử: Húng nhại 2 khép lại năm 2015, nhiều người tưởng hành trình tại Panem đã kết thúc. Đến năm 2020, phần tiền truyện đầu tiên được phát hành và đánh trúng tâm lý hoang mang, khao khát kiểm soát số phận của giới trẻ. Bản phim chuyển thể năm 2023 càng khiến doanh số cả bộ sách tăng vọt 300%.

Sức bật lớn hơn đến từ mạng xã hội, đặc biệt là cộng đồng BookTok, nơi hàng triệu video ca ngợi tác phẩm, phân tích từng chi tiết và lan tỏa tình yêu với Katniss, Peeta hay Haymitch. Các video điểm sách, cosplay và thảo luận chủ đề xã hội trong truyện khiến loạt sách này như được “tái sinh” trước thế hệ độc giả mới.

Tuy nhiên, không ít tranh cãi cũng nổ ra. Một số ý kiến cho rằng motif chiến đấu sinh tử là vay mượn từ các tác phẩm trước đó như Trò chơi sinh tử (Koushun Takami) hay Trốn chạy tử thần (Stephen King). Dù vậy, phần đông giới phê bình đồng thuận Suzanne Collins đã biết cách làm mới chủ đề bằng chiều sâu nhân vật và thông điệp thời sự.