'Cuồng yêu' ở tuổi vị thành niên

Các bậc cha mẹ cảm thấy bối rối và lo lắng khi con cái yêu đương quá sớm. Ảnh: tVN.

Những vụ việc đau lòng liên quan đến tâm lý chiếm hữu, ghen tuông cực đoan trong các mối quan hệ tình cảm đang đặt ra cảnh báo về việc trang bị kỹ năng nhận diện và bảo vệ ranh giới cá nhân cho trẻ từ sớm.

Ở lứa tuổi học đường, những rung động đầu đời thường trong sáng và là một phần của quá trình trưởng thành. Tuy nhiên, nếu thiếu sự quan tâm, hướng dẫn từ gia đình, trẻ có thể dễ rơi vào những mối quan hệ không lành mạnh, trong đó hành vi kiểm soát đôi khi được ngụy trang dưới danh nghĩa quan tâm hay yêu thương.

Khi kiểm soát được gọi tên là quan tâm

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM), cho biết từng tiếp nhận nhiều trường hợp trẻ vị thành niên rơi vào khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng do vướng vào những mối quan hệ “cuồng yêu”.

Theo bác sĩ Sang, ở giai đoạn đầu, các hành vi kiểm soát thường không biểu hiện quá rõ ràng. Chúng có thể xuất hiện dưới dạng những yêu cầu mà trẻ tưởng rằng là biểu hiện của tình cảm hoặc sự quan tâm đặc biệt.

Một trong những dấu hiệu thường gặp là đối phương yêu cầu kiểm tra điện thoại, buộc cung cấp mật khẩu tài khoản mạng xã hội hoặc muốn biết mọi thông tin trong các cuộc trò chuyện của trẻ.

Bác sĩ Nguyễn Thanh Sang thăm khám tâm lý cho bệnh nhi. Ảnh: BVCC.

Trẻ cũng có thể bị yêu cầu liên tục báo cáo lịch trình, phải cho biết đang ở đâu, đi với ai. Khi không trả lời tin nhắn ngay lập tức, trẻ bị trách móc hoặc chất vấn.

Một dấu hiệu khác là việc cấm cản trẻ giao tiếp với bạn bè. Việc trẻ dành thời gian cho những người khác có thể bị diễn giải thành “không coi trọng tình cảm” hoặc “không yêu đủ nhiều”.

"Những hành vi này nếu lặp đi lặp lại có thể khiến trẻ dần đánh mất ranh giới cá nhân mà không nhận ra", bác sĩ Sang nói.

Bác sĩ Sang nhấn mạnh ghen tuông không thể trở thành lý do để biện minh cho việc kiểm soát, cô lập hoặc đe dọa người khác. Việc kiểm soát điện thoại và các mối quan hệ cá nhân có thể tiếp tục leo thang thành đeo bám, đe dọa khi chia tay hoặc đe dọa phát tán hình ảnh riêng tư. Một số em dù đang chịu tổn thương vẫn cố gắng làm đối phương hài lòng vì sợ mất người mình yêu.

Đáng lo ngại là trẻ càng bị kiểm soát càng có xu hướng thu hẹp các mối quan hệ xung quanh. Khi dần tách khỏi bạn bè và gia đình, các em cũng mất đi những nguồn hỗ trợ có thể giúp mình nhận ra vấn đề và tìm cách thoát khỏi mối quan hệ không lành mạnh.

Dạy con về ranh giới cá nhân, quyền được nói "không"

Bác sĩ Sang cho hay để nhận diện một mối quan hệ tình cảm có lành mạnh hay không, điều quan trọng không nằm ở mức độ ghen tuông hay sự “quan tâm” mà trẻ nhận được, mà ở việc trẻ có được tôn trọng hay không.

Với trẻ vị thành niên, vai trò của gia đình đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, cách người lớn phản ứng khi trẻ chia sẻ vấn đề cũng có thể quyết định việc trẻ tiếp tục nói ra hay lựa chọn im lặng.

Nếu trẻ lo sợ bị mắng, trách móc hoặc phán xét, các em có thể không chia sẻ ngay cả khi đang gặp vấn đề. Đến khi tìm kiếm sự giúp đỡ, tình huống có thể đã trở nên nghiêm trọng hơn.

Vì vậy, thay vì vội hỏi “Tại sao con không chia tay?”, cha mẹ cần giúp trẻ hiểu rằng các em không có lỗi khi bị kiểm soát, đe dọa hoặc gây tổn thương. Trẻ cần biết mình luôn có thể tìm đến người lớn để được lắng nghe và bảo vệ.

Khi xuất hiện các hành vi đe dọa, cưỡng ép, bạo lực hoặc nguy cơ gây hại, sự an toàn của trẻ cần được ưu tiên. Gia đình nên tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp, trong đó có sự đồng hành của các chuyên gia tâm lý khi cần thiết.

Việc dạy trẻ về ranh giới cá nhân, sự tôn trọng và quyền được nói “không” không chỉ cần được thực hiện khi các em bắt đầu có tình cảm. Đây là những kỹ năng sống cần được trang bị từ sớm để trẻ biết nhận diện một mối quan hệ lành mạnh, đồng thời hiểu rằng yêu thương không đồng nghĩa với kiểm soát hay chiếm hữu.

Phân tích về tâm sinh lý trẻ vị thành niên trong cuốn Nuôi dưỡng đứa trẻ hạnh phúc (Skymomy & NXB Dân trí), tác giả Phàn Tổ An nêu thực tế: Nhiều bậc cha mẹ, khi đối mặt với vấn đề yêu sớm, thường xem đây như một thảm họa lớn và ngăn chặn bằng mọi giá, như thể nó là một mối đe dọa không thể kiểm soát. Tuy nhiên, quan điểm này không hề sáng suốt.

Tác giả nhận định chìa khóa để xoa dịu tâm lý chống đối ở tuổi mới lớn nằm ở việc cha mẹ nới lỏng sự kiểm soát và trao cho con quyền tự chủ nhất định. Thay vì áp đặt hay can thiệp quá sâu vào các quyết định cá nhân của trẻ, phụ huynh nên đóng vai trò là người cố vấn khách quan, đưa ra những lời khuyên định hướng nhưng vẫn tôn trọng lựa chọn của con. Khi áp lực từ sự áp đặt gia đình được giải tỏa, phản ứng nổi loạn của trẻ cũng sẽ tự động hạ nhiệt.

Dưới góc nhìn của bác sĩ tâm thần học Charles Sophy trong cuốn sách Làm gì khi con nổi loạn? (Saigon Books & NXB Thế Giới), tâm lý "cuồng yêu" ở tuổi vị thành niên xuất phát từ sự chi phối mạnh mẽ của hormone và quá trình phát triển chưa hoàn thiện của vỏ não tiền trán.

Ở giai đoạn này, trẻ dễ coi đối phương là trung tâm và phản ứng cảm xúc rất cực đoan khi bị cấm đoán. Thay vì ngăn cấm tuyệt đối, bác sĩ Sophy gợi ý cha mẹ nên hướng con đến việc xây dựng các ranh giới an toàn, tập trung vào sự tôn trọng lẫn nhau, giáo dục giới tính đúng đắn và duy trì trách nhiệm với bản thân.