Hy Lạp, Thế kỷ VII - V TCN

Bình gốm Dipylon Amphora (Cảnh tang lễ), k. 750 TCN. Ảnh: Wikimedia.

Trên những ốc đảo hùng vĩ, nơi ánh nắng mặt trời chẳng chút khoan nhượng, nơi mà lương thực chỉ xuất hiện trên những vùng đất được tưới bởi các con sông, các phong cách hội họa giai đoạn đầu đã ra đời dưới trướng của những tên bạo chúa Đông phương và không thay đổi trong suốt hàng nghìn năm.

Điều kiện khí hậu thì rất khác ở những vùng miền ôn hòa hơn tiếp giáp với biển, bao quanh những đế chế này, trên vô số các đảo lớn bé phía đông Địa Trung Hải, cũng như các bán đảo sinh ra từ đường bờ biển bị chia cắt thuộc Hy Lạp và vùng Tiểu Á.

Những khu vực này không chịu sự cai quản hay thuộc về một vị chủ nhân nhất định. Chúng là nơi ẩn náu ưa thích của giới thủy thủ phiêu lưu, hay của những vị vua hải tặc sau khi đi đến những vùng đất xa lạ để trao đổi hoặc cướp bóc trên biển thì tích trữ châu báu trong các lâu đài và thị trấn cảng của họ.

Trung tâm của khu vực này vốn là đảo Crete, với những vị vua chúa thời đó giàu sang và quyền lực đến nỗi có thể gửi nhiều sứ giả đến Ai Cập, nơi mà nghệ thuật của họ thậm chí đã tạo được ấn tượng sâu sắc (trang 68).

Không ai biết chính xác bộ tộc nào đã thống trị hòn đảo Crete, cũng như nghệ thuật của nhóm người nào đã được sao chép lại trên nội địa Hy Lạp, đặc biệt vào thời kỳ Mycenae. Những khám phá gần đây cho thấy có khả năng họ nói một dạng ngôn ngữ Hy Lạp sơ khai.

Sau này, vào khoảng năm 1000 TCN, một làn sóng các bộ lạc hiếu chiến từ châu Âu đã thâm nhập vào vùng bán đảo gồ ghề của Hy Lạp cũng như vùng duyên hải Tiểu Á, giao chiến rồi đánh bại cư dân ở đó.

Chỉ còn lại những bài ca về cuộc chiến mà qua đó chúng ta mới tìm lại được vẻ đẹp và sự lộng lẫy của nghệ thuật đã bị những cuộc chiến kéo dài ấy tàn phá. Những bài ca ấy là các vần thơ của Homer, và những nhóm người mới đến kia sau này trở thành các bộ lạc Hy Lạp chúng ta biết đến trong lịch sử.

Trong những thế kỷ đầu tiên khi những bộ lạc này thống trị Hy Lạp, nghệ thuật của những vị chủ nhân mới đến này vẫn còn mang nét sơ khai và thô ráp. Không có phong cách Crete với những chuyển động đầy hân hoan trên các tác phẩm này; thậm chí, chúng còn có thể soán ngôi nghệ thuật Ai Cập về tính cứng nhắc.

Đồ gốm của họ được trang trí những hoa văn hình học đơn giản, và những chỗ có thể trình bày một cảnh trí nào đó cũng phần nào đi theo lối thiết kế nghiêm ngặt này. Hình 46 là một ví dụ về khung cảnh một buổi khóc đưa tang người đã khuất.