 |
| Nhiều người đang sử dụng AI để tạo ra những cuốn sách bán tràn lan, khó kiểm chứng thông tin. Ảnh minh họa: Jakub Zerdzicki/Pexels. |
Gần đây, Kashmir Hill, phóng viên mảng công nghệ của tờ The New York Times, đã có một bài điều tra hé lộ tình trạng các cuốn sách AI với nội dung hời hợt và đáng ngờ đang tràn lan trên Amazon.
Mọi chuyện bắt đầu khi Hill biết tin Amazon đang bán cuốn tiểu sử The Biography of Kashmir Hill do cái tên John Crane Miller viết với giá 26,99 USD cho bản bìa cứng. Hill đã mua và phát hiện ra một sự pha trộn kỳ lạ: một số chi tiết về cuộc đời và sự nghiệp của bà được lấy từ các nguồn công khai và bị chèn thêm rất nhiều nội dung vô nghĩa.
Cuốn sách bịa đặt ra những thói quen cá nhân, đưa ra những nhận định phỏng đoán về những "mâu thuẫn" trong tính cách nhân vật. Cuốn sách chứa đầy những dấu hiệu đặc trưng của AI tạo sinh như cách diễn đạt lặp đi lặp lại, việc sử dụng dấu gạch ngang dài một cách vụng về và những tuyên bố nghe có vẻ thuyết phục nhưng hoàn toàn sai lệch trước mọi sự kiểm chứng thực tế.
Sách AI tràn lan trên Amazon
Đáng chú ý, điều Hill gặp phải không có gì mới. Trang Scotsman đã đưa tin rằng xuất hiện những cuốn tiểu sử AI sai lệch về các nhà lãnh đạo Scotland trên Amazon, ngay trước thềm bầu cử tại đây.
Tờ The Times cũng đề cập đến cuốn tiểu sử AI về tác giả J. K. Rowling, trong đó còn viết sai tên bà trên trang bìa, và việc nhiều nhà lãnh đạo Canada cũng trở thành đề tài cho những cuốn sách bịa đặt và chỉnh sửa hình ảnh.
Trang The Times đánh giá rằng trong kỷ nguyên AI, mỗi khi diễn ra bầu cử hoặc một sự kiện chính trị lớn, hàng loạt nội dung kém chất lượng sẽ tràn lan trên khắp Internet.
 |
| Những cuốn sách do AI viết về các nhà lãnh đạo Canada. Ảnh: The Globe and Mail. |
Sự lan tràn của những cuốn sách sai lệch này cũng nằm trong xu hướng phát triển mạnh mẽ của xuất bản sách điện tử trên Amazon. Vào năm 2022, chỉ khoảng 100.000 cuốn sách điện tử ra mắt trên nền tảng này. Đến cuối năm 2025, con số này đạt hơn 300.000 cuốn mỗi tháng, tăng gấp 3 lần so với trước khi ChatGPT ra mắt.
Một điều cần chú ý là mọi cuốn sách do AI viết đều có tên tác giả, thậm chí người này còn có cả tiểu sử. Trong trường hợp cuốn sách AI viết về Hill, cái tên tác giả John Crane Miller cũng xuất hiện trong rất nhiều cuốn sách khác. Số lượng xuất bản mỗi tuần có thể lên tới 10 cuốn tiểu sử, nhắm đến các nhà báo và những nhân vật công chúng khác. Trang thông tin tác giả chỉ sử dụng một bức ảnh phổ thông và phần tiểu sử còn mơ hồ, mô tả ông là một "nhà viết tiểu sử và nhà phân tích văn hóa dày dạn kinh nghiệm".
Trên Amazon có không ít cái tên như vậy. Chẳng hạn như Diane W. Gray, người đã xuất bản hàng chục cuốn tiểu sử về những người nổi tiếng trong một thời gian ngắn.
Vậy ai là tác giả thực sự?
Một người xuất bản 10 sách/tuần
Quá trình điều tra đã dẫn Hill đến gặp Bill Johns, một người về hưu 70 tuổi sống ở vùng Vịnh Chesapeake, bang Maryland. Johns nghỉ hưu năm 2024 và quyết định thử nghiệm việc sử dụng ChatGPT để viết sách. Ông đã chi khoảng 20 USD cho công cụ này để thực hiện cuốn sách đầu tay, một tác phẩm lịch sử về tin tặc dài 651 trang có tên Ghosts in the Machine.
Tính đến ngày 16/7, Johns đã phát hành 445 cuốn sách trên Amazon với đa dạng chủ đề, từ thể thao, những thiên tài lập dị, các cây cầu nổi tiếng, ngành rượu, đến những địa điểm địa lý. Mục tiêu của ông là đạt mức giới hạn hiện tại của Amazon: xuất bản 10 cuốn sách mỗi tuần.
Quy trình xuất bản của Johns rất đơn giản. Ông cung cấp cho ChatGPT các đường dẫn và tài liệu nguồn để làm "điểm tựa" cho nội dung. Ông tạo từng chương một để giảm thiểu tình trạng AI tự bịa đặt thông tin.
Sau đó, ông chỉnh sửa sơ bộ và nêu công khai rằng AI đã được sử dụng cho "toàn bộ tác phẩm, kèm theo khâu biên tập kỹ lưỡng". Sách được tải lên công cụ Kindle của Amazon và chủ yếu được bán dưới dạng sách bìa mềm in theo yêu cầu.
Về mặt tài chính, đây là khoản thu nhập khiêm tốn nhưng ổn định. Trung bình, ông bán được vài trăm cuốn mỗi tháng, thu về khoảng 7 USD cho mỗi bản. Trong mùa lễ hội năm 2025, ông đã bán được 821 cuốn và thu về gần 6.000 USD.
Trách nhiệm của nền tảng xuất bản
Hiện tại, mô hình xuất bản này vẫn hấp dẫn những người như Bill Johns: chi phí trả trước rất thấp, khâu sản xuất gần như tự động và nhanh chóng, đồng thời vẫn mang lại doanh thu ổn định.
Sam Stockwell, chuyên gia nghiên cứu tại Trung tâm công nghệ mới nổi và an ninh thuộc Viện Alan Turing ở London, nhận định: "Khi AI tạo sinh ngày càng trở nên phổ biến, nhiều người dùng có thể tự động tạo ra các bài mô tả chuyên nghiệp, thậm chí là cả những cuốn sách hoàn chỉnh về các chính trị gia, nhờ vào khối lượng dữ liệu khổng lồ mà các công cụ này thu thập được từ Internet về những nhân vật đó. Do văn bản thiếu các dấu hiệu nhận biết rõ ràng so với video hay hình ảnh, nên có nguy cơ những cuốn tiểu sử do AI viết tác động mạnh đến niềm tin của độc giả”.
Ví dụ, trong cuốn tiểu sử do AI viết John Swinney: Scotland’s Education Architect, vị Thủ hiến Scotland bị cho là có một nửa dòng máu Ba Lan và không sinh ra ở Scotland. Đây hoàn toàn là thông tin sai lệch.
Hiện tại Amazon vẫn cho phép xuất bản nội dung do AI tạo ra, miễn là nội dung đó không ảnh hưởng đến "trải nghiệm khách hàng". Công ty cũng không yêu cầu dán nhãn sách là sản phẩm của AI, bất chấp áp lực từ các tổ chức như Hiệp hội Tác giả Mỹ (Authors Guild).
Câu hỏi lớn hiện nay là Amazon sẽ để tình trạng sách AI thiếu kiểm chứng lan tràn đến mức nào trước khi làn sóng nội dung chất lượng thấp ảnh hưởng đến niềm tin của độc giả.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
