Chuyện gì xảy ra nếu độc giả yêu thích tiểu thuyết do AI sáng tác?

Gần đây, ông Tuhin Chakrabarty - giáo sư khoa học máy tính người Ấn Độ đang giảng dạy tại Đại học Stony Brook (Mỹ) - tìm hiểu cách trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra tác phẩm văn chương.

Chia sẻ với New Yorker, ông Chakrabarty cho hay ông đưa toàn bộ tác phẩm của Han Kang, nhà văn người Hàn Quốc từng đoạt giải Nobel Văn học năm 2024, cho những công cụ AI hàng đầu. Nhưng ông cố tình bỏ lại một đoạn trong cuốn The White Book. Đoạn này mô tả cái chết của người em ruột của nhân vật chính, đứa trẻ chết chỉ hai giờ sau khi chào đời.

Trong bối cảnh u ám đó, nhà văn Han Kang mô tả phản ứng của người mẹ: “Vì Chúa, đừng chết”, bà thì thầm bằng giọng yếu ớt, lặp đi lặp lại như một câu thần chú.

Chakrabarty yêu cầu AI viết đoạn văn còn thiếu, ông bất ngờ trước kết quả trả về: Người mẹ ôm đứa bé vào ngực và thì thầm: “Sống đi, làm ơn hãy sống nhé. Hãy tiếp tục sống và làm con của mẹ nhé”.

Chakrabarty kinh ngạc. Câu văn của AI khiến ông xúc động.

Văn AI bắt đầu khiến con người rung động

Là một tiểu thuyết gia, nữ tác giả người Mỹ Vauhini Vara từng có xu hướng xem nhẹ mối đe dọa mà AI có thể tạo ra đối với lĩnh vực văn chương. Nhưng gần đây, bà Vara bắt đầu nhận ra những giới hạn trong quan niệm của mình. Bà viết sách vì mong muốn cá nhân, nhưng bà chỉ có thể bán sách nếu độc giả thích cuốn sách do bà viết ra, hơn những gì AI có thể viết ra.

Theo The Guardian, cho đến lúc này, các mô hình AI chưa thể tự tạo ra tác phẩm hay, nhưng tốc độ tiến bộ của AI rất nhanh. Thậm chí, AI rồi đây có thể sẽ làm thay đổi cách thức vận hành ngôn ngữ của con người.

Việc phân biệt đoạn văn do AI viết và do con người viết hiện không còn là việc dễ dàng. Ảnh minh họa: Shutterstock.

Khi tham gia nghiên cứu của nhà khoa học máy tính Tuhin Chakrabarty, nữ nhà văn Vauhini Vara bất ngờ nhận ra chính bà cũng không thể phân biệt đoạn văn do một nhà văn quen thuộc với bà viết ra, và câu văn do AI viết ra dựa trên phong cách của nhà văn đó.

Ông Chakrabarty thử sử dụng Pangram, chương trình chuyên phát hiện nội dung do AI tạo ra, để xem mô hình này có thể phát hiện các văn bản vốn do AI tạo ra nhưng đã được tinh chỉnh lại hay không. Kết quả là: Không.

Điều này cho thấy bất kỳ ai có kỹ năng văn chương cũng có thể đưa ý tưởng cốt truyện cho AI thực hiện, rồi tinh chỉnh lại, gắn tên mình lên bản thảo để đem đi xuất bản.

Cho tới gần đây, chúng ta vẫn xem nhẹ văn chương do AI tạo ra, nhưng suy cho cùng, chúng ta đọc sách văn học để tiếp cận ý thức và câu chuyện của một người khác. Nhưng nếu người đọc không còn phân biệt được văn do người thật viết và văn do AI viết, điều gì sẽ xảy ra với giới văn chương?

Trong quá trình nghiên cứu, ông Chakrabarty đặt lệnh cho AI viết ra 30 đoạn văn bắt chước phong cách của 30 tác giả. Rồi ông yêu cầu các sinh viên chuyên ngành văn chương bắt chước phong cách các nhà văn này để viết ra những đoạn văn.

Tôi chắc rằng chẳng bao lâu nữa sẽ có những tác phẩm bắt chước phong cách của tôi còn chính xác hơn chính tôi viết ra.

Orhan Pamuk, nhà văn đoạt Nobel 2006

Sau đó, chính các sinh viên này được yêu cầu chọn ra đoạn văn khiến họ thấy thích nhất, họ không biết ai là tác giả của đoạn văn.

Trong gần 2/3 trường hợp, các sinh viên đánh giá chất lượng đoạn văn do AI tạo ra cao hơn đoạn văn do chính các bạn học của họ viết ra.

Khi nhóm nghiên cứu đem so sánh các đoạn văn do AI viết ra với đoạn văn gốc của nhà văn, nhóm kinh ngạc nhận ra AI viết văn chẳng kém gì nhà văn. Nhiều khi, đoạn văn do AI viết còn có nhịp điệu tốt hơn, cô đọng, súc tích hơn.

Khi nhóm nghiên cứu liên hệ với các nhà văn, phần lớn đều từ chối trả lời. Một số người gửi email chia sẻ suy nghĩ. Chẳng hạn, tác giả Orhan Pamuk tâm sự: “Tôi chắc rằng chẳng bao lâu nữa sẽ có những tác phẩm bắt chước phong cách của tôi còn chính xác hơn chính tôi viết ra”.

Một số tác giả khác khẳng định họ không ấn tượng với năng lực của AI, bởi khả năng bắt chước của AI không đồng nghĩa với tài năng văn chương. Một thứ trí tuệ chỉ có khả năng sao chép phong cách của tác giả khác sẽ mãi mãi chỉ là sự sao chép “na ná”, rồi độc giả yêu văn chương đích thực sẽ nhận ra sự khác biệt.

Nhưng nhà văn Vauhini Vara không nghĩ như vậy.

AI sẽ định nghĩa lại văn chương?

Nhà văn Vara đề nghị nhóm nghiên cứu thực hiện thêm thí nghiệm trên chính tác phẩm của bà.

Đầu tiên, ông Chakrabarty cho AI tiếp cận những cuốn sách bà Vara từng xuất bản. Sau đó, bà Vara gửi cho ông Chakrabarty cuốn tiểu thuyết bà đang viết dở, chưa ai được đọc những đoạn văn này ngoài chính bà. Không có cách nào để AI từng biết đến những đoạn văn này trước đó. Bà Vara giữ lại 4 đoạn văn.

Sau khi ông Chakrabarty cho AI tiếp cận nội dung tác phẩm mới của nhà văn Vara, rồi yêu cầu AI viết nốt 4 đoạn văn còn thiếu “theo phong cách của Vauhini Vara”.

Bước vào thí nghiệm, nữ tác giả Vara thấy tự tin vì phong cách của bà độc đáo, các tác phẩm của bà rất khác nhau, đa dạng về phong cách. Bà nghĩ rằng ngay cả khi AI đã được tiếp cận những tác phẩm của bà, nó cũng không thể dự đoán phong cách của bà trong cuốn tiểu thuyết bà đang viết dở.

Vì vậy, khi Chakrabarty gửi 4 đoạn văn do AI tạo ra, bà Vara thực sự bối rối, bởi văn bản do AI tạo ra giống văn phong của bà đến kỳ lạ. Khi xáo trộn các câu văn, bà thậm chí không thể phân biệt câu nào là do bà viết, câu nào do AI viết.

Thậm chí, bà còn thích một số câu do AI viết ra hơn câu do chính bà viết ra. Một số độc giả trung thành của bà Vara cũng được mời tham gia thí nghiệm. Họ là bạn bè thân thiết lâu năm của bà, là đồng nghiệp trong giới văn chương, là giảng viên chuyên ngành văn học tại các trường đại học danh tiếng...

Tất cả độc giả đều không thể phân biệt được đâu là đoạn văn do bà Vara viết ra, họ thậm chí khen ngợi những đoạn văn do AI viết ra, chê những đoạn do bà Vara viết.

Dù vậy, điều an ủi tác giả Vara tính đến lúc này là AI chưa thể tự nghĩ ra toàn bộ nội dung cho tác phẩm mới, nó vẫn cần được cung cấp ý tưởng, cốt truyện, bối cảnh... Hơn nữa, khoảng cách giữa một vài đoạn văn hay và cả một cuốn tiểu thuyết hay vẫn rất lớn.

Nhưng các nhà văn cũng không thể né tránh sự thật thêm nữa: AI đang là mối đe dọa đối với văn chương.

Dần dần, sự trà trộn giữa văn do con người viết và văn do AI viết sẽ là một thực tế xuất hiện trong giới văn chương. Ảnh: Shutterstock.

Ông Chakrabarty và các cộng sự đã sử dụng Pangram và ước tính được rằng trên Amazon Kindle, gần 1/5 số sách tự xuất bản gần đây có chứa nội dung do AI tạo ra.

Theo New York Times, dần dần, sự trà trộn giữa văn do con người viết và văn do AI viết sẽ xuất hiện ngày càng nhiều trong giới văn chương.

Khi đó, mục đích của văn chương có thể sẽ thay đổi. Lúc đó, có lẽ đọc sách văn học không phải để kết nối suy nghĩ và trải nghiệm giữa người với người thông qua câu chữ nữa, mà là để truyền tải khái quát các ý niệm, ý tưởng của một cá nhân.

Thực tế, đó cũng chỉ là một khả năng, diễn biến thực tế hoàn toàn có thể xảy ra theo cách khác. Tương lai của văn chương đang trong một giai đoạn có tính bước ngoặt, sẽ có sự thay đổi, nhưng chưa ai có thể chắc chắn gọi tên sự thay đổi này.