Bài toán phải giải của Dương Cầm để jazz trở thành hơi thở của Hà Nội

Hanoi Jazztival 2026, Liên hoan Nhạc Jazz Quốc tế Hà Nội, được định hướng không chỉ là chuỗi chương trình biểu diễn, mà như một không gian để Jazz gặp gỡ thành phố, nghệ sĩ gặp gỡ công chúng và âm nhạc Việt Nam đối thoại với thế giới. Diễn ra từ ngày 17-19/9 với chủ đề “Jazz Hà Nội - Giai điệu không biên giới”, sự kiện dự kiến quy tụ 16 ban nhạc Jazz trong nước lẫn quốc tế, trải rộng qua nhiều không gian văn hóa của thủ đô.

Trong vai trò Tổng đạo diễn và Giám đốc Âm nhạc, Dương Cầm cho biết ngay từ khi bắt tay xây dựng chương trình, anh đã đặt ra câu hỏi: Hà Nội cần một lễ hội Jazz như thế nào và liệu Hanoi Jazztival có thể trở thành một phần trong đời sống văn hóa của thành phố hay không. Với nhạc sĩ, câu trả lời nằm ở việc không sao chép một mô hình festival có sẵn, mà tìm cách tạo ra một sự kiện mang bản sắc riêng của thành phố nghìn năm văn hiến.

Jazz bước ra phố

Theo Dương Cầm, điểm gặp gỡ giữa Hà Nội và Jazz nằm ở khả năng vừa gìn giữ những giá trị đã có, vừa không ngừng tiếp nhận cái mới. Nếu Jazz là âm nhạc của tự do, ứng tác và đối thoại, Hà Nội cũng là một đô thị có chiều sâu lịch sử nhưng luôn biến những dòng chảy văn hóa mới thành một phần của đời sống đương đại.

Từ góc nhìn đó, ê-kíp không muốn đưa đến thủ đô một festival được xây dựng theo khuôn mẫu của bất kỳ thành phố nào khác, mà phải mang bản sắc riêng. “Chúng tôi muốn tạo nên một lễ hội Jazz thuộc về Hà Nội”, Dương Cầm bày tỏ.

Tinh thần này được thể hiện ngay trong cách lựa chọn không gian tổ chức. Bên cạnh Vườn âm nhạc Nhà hát Lớn Hà Nội, Nhà Bát Giác hay các địa điểm nghệ thuật, chương trình còn hiện diện tại bảo tàng, Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật, các câu lạc bộ Jazz cho đến phố đi bộ Hồ Gươm... Ngày 19/9, Street Jazz sẽ đưa âm nhạc xuống không gian công cộng, trong khi Gala tại Nhà Bát Giác kết hợp Jazz đương đại với những giá trị âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Dương Cầm tại buổi họp báo Hanoi Jazztival 2026. Ảnh: BTC.

Với Dương Cầm, đây là lựa chọn thú vị, không đơn thuần mang tính trang trí. Anh muốn xóa bớt khoảng cách giữa sân khấu và thành phố, để Jazz không chỉ tồn tại trong những khán phòng dành riêng cho người đã quen thuộc với thể loại này: “Jazz không nhất thiết chỉ tồn tại trong nhà hát. Jazz có thể ở quảng trường. Jazz có thể ở bảo tàng. Jazz có thể trong một không gian triển lãm. Jazz có thể xuất hiện trên phố đi bộ Hồ Gươm”.

Cách tổ chức ấy cũng phù hợp với mục tiêu của Hà Nội khi xây dựng Liên hoan Jazz quốc tế như một hoạt động văn hóa có khả năng đưa âm nhạc đương đại đến gần công chúng hơn, đồng thời góp phần định vị thủ đô như một trung tâm Jazz của Việt Nam.

Nhưng để một festival thực sự có đời sống, theo Dương Cầm, những đêm diễn lớn là chưa đủ. Hanoi Jazztival được thiết kế với triển lãm “Jazz & Phố”, tọa đàm quốc tế “Hà Nội và nhạc Jazz”, workshop về ngôn ngữ Jazz trong âm nhạc truyền thống, các phiên Jam Jazz, hoạt động giao lưu và chương trình biểu diễn đường phố. Loạt hoạt động này tạo ra nhiều điểm va chạm, tiếp xúc giữa nghệ sĩ, công chúng và cộng đồng yêu âm nhạc.

“Ngay từ đầu, tôi và ê-kíp xác định Hanoi Jazztival không đơn thuần là một chuỗi concert... Một festival phải tạo ra đời sống xung quanh nó”, nhạc sĩ nhấn mạnh. Bởi theo anh, nếu chỉ mời nghệ sĩ, dựng sân khấu, biểu diễn rồi kết thúc, đó có thể là những đêm nhạc chất lượng nhưng chưa chắc đã tạo nên một festival đúng nghĩa.

Festival phải mang tiếng nói của Hà Nội

Với vai trò Giám đốc Âm nhạc, Dương Cầm cho rằng việc xây dựng line-up không nên dừng ở việc tập hợp những tên tuổi nổi tiếng. Điều quan trọng hơn là tạo ra sự đa dạng về tiếng nói âm nhạc, từ những nghệ sĩ Jazz kỳ cựu của Việt Nam, thế hệ trẻ đang tìm kiếm ngôn ngữ riêng cho tới các nghệ sĩ, ban nhạc quốc tế đến từ nhiều nền văn hóa.

Hanoi Jazztival dự kiến có sự tham gia của các nghệ sĩ và ban nhạc đến từ Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản cùng nhiều quốc gia khác, bên cạnh những đại diện của Jazz Việt Nam như nghệ sĩ Quyền Văn Minh, Longwaits Ensemble... Quy mô này nằm trong định hướng của thành phố về một liên hoan có sự tham gia đồng thời của các nghệ sĩ Jazz trong nước và quốc tế.

Với Dương Cầm, sự xuất hiện của nghệ sĩ quốc tế không chỉ nhằm tạo nên những chương trình mang sức hút truyền thông. Theo ông, mỗi nghệ sĩ đến Hà Nội đều mang theo một hành trình và một ngôn ngữ âm nhạc riêng. Khi những khác biệt ấy cùng hiện diện, bản chất đối thoại và ứng tác của Jazz mới có cơ hội được thể hiện đầy đủ.

“Chính khi những khác biệt ấy cùng xuất hiện trong một không gian, Jazz mới thực sự trở về với bản chất đẹp nhất của nó: lắng nghe, đối thoại và ứng tác”, nhạc sĩ chia sẻ.

Timeline của Hanoi Jazztival 2026. Ảnh: BTC.

Ở chiều ngược lại, nghệ sĩ Việt Nam giữ vị trí đặc biệt trong ý tưởng của festival. Dương Cầm nhắc đến những người đã dành nhiều năm, thậm chí gần như cả cuộc đời, để duy trì Jazz tại Việt Nam khi cộng đồng khán giả của dòng nhạc này còn nhỏ. Song song với họ là lớp nghệ sĩ trẻ đang tiếp tục tìm kiếm những hướng đi mới.

“Với tôi, các nghệ sĩ Việt Nam không chỉ là những người tham gia biểu diễn. Các anh chị chính là bản sắc của Hanoi Jazztival”, Dương Cầm nói.

Đó cũng là cách anh lý giải mối quan hệ giữa tính quốc tế và bản sắc Hà Nội. Một festival tổ chức tại thủ đô có thể quy tụ nhiều nghệ sĩ nước ngoài, nhưng nhất thiết không thể thiếu tiếng nói của những nghệ sĩ Việt Nam.

Vượt khỏi giới hạn ba ngày diễn ra fesstival, Dương Cầm còn đặt câu hỏi về tương lai của Hanoi Jazztival trong 5 hoặc 10 năm tới. Mục tiêu anh hướng tới không chỉ là một mùa festival thành công, mà là khả năng hình thành một thương hiệu văn hóa lâu dài của thành phố.

Theo định hướng của Hà Nội, Liên hoan Jazz quốc tế cũng được kỳ vọng góp phần phát triển công nghiệp văn hóa, quảng bá hình ảnh thủ đô và tạo thêm một sản phẩm văn hóa có sức hút với người dân, du khách. Với Dương Cầm, tham vọng ấy có thể được cụ thể hóa bằng việc biến Hanoi Jazztival thành một IP (tài sản trí tuệ) văn hóa thường niên, một điểm hẹn để nghệ sĩ Việt Nam, nghệ sĩ quốc tế, những người hoạt động văn hóa và công chúng yêu Jazz gặp gỡ.

Anh kỳ vọng một ngày nào đó, khi nhắc tới Jazz ở châu Á, Hà Nội cũng được nhắc đến như một điểm đến hấp dẫn. Nếu mục tiêu ấy thành hiện thực, giá trị của Hanoi Jazztival sẽ không chỉ nằm ở những sân khấu được dựng lên trong ba ngày 17-19/9 sắp tới, mà ở việc âm nhạc sẽ tiếp tục hóa thành hơi thở, văn hóa của thành phố sau khi festival khép lại.

“Tôi hy vọng trong ba ngày của Hanoi Jazztival 2026, chúng ta sẽ không chỉ được nghe những màn trình diễn hay. Chúng ta sẽ có những cuộc gặp gỡ. Những cuộc đối thoại. Những khoảnh khắc ứng tác không thể lặp lại”, Dương Cầm chia sẻ.