Artnet News giới thiệu những cuốn sách nghệ thuật được yêu thích, từ hồi ký, sách lịch sử đến các nghiên cứu về nghệ sĩ, thị trường và quá trình sáng tạo.

Danh sách không tập trung vào những tác phẩm bán chạy hay nổi tiếng nhất, mà gồm những cuốn sách với góc nhìn riêng và khả năng mở ra những cách tiếp cận khác với nghệ thuật.

1. High Price: Art Between the Market and Celebrity Culture (2009) - Isabelle Graw

High Price: Art Between the Market and Celebrity Culture (tạm dịch: Giá đắt: Nghệ thuật giữa thị trường và văn hóa người nổi tiếng) của nhà phê bình nghệ thuật Isabelle Graw đặt dấu hỏi về ranh giới giữa nghệ thuật và thị trường. Viết sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, cuốn sách cho rằng thị trường góp phần định hình giá trị và ý nghĩa của chính nghệ thuật.

Theo Graw, nền kinh tế nghệ thuật đã chuyển từ một thị trường ngách của giới chuyên môn thành ngành công nghiệp tiêu dùng có khả năng tạo ra ý nghĩa. Giá trị nghệ thuật và giá trị thị trường vì thế không thể tách rời mà liên tục tác động, củng cố lẫn nhau.

Đáng chú ý, Graw cho rằng nghệ thuật có thể là một loại hàng hóa, nhưng khác với những hàng hóa thông thường ở chỗ giá trị biểu tượng phải đi trước giá trị tài chính. Điều này đặc biệt đáng lưu ý trong trường hợp NFT. Với nghệ thuật, “không có ý nghĩa, không có tiền”.

Cuốn sách không tiếp cận vấn đề theo hướng hoài nghi mà thiên về phân tích và thực tế. Graw cũng xem xét cách các nghệ sĩ như Andrea Fraser và Merlin Carpenter chủ động đưa thị trường vào thực hành nghệ thuật.

Tác phẩm cũng phù hợp để đọc cùng Duty Free Art: Art in the Age of Planetary Civil War (Nghệ thuật miễn thuế: Nghệ thuật trong thời đại nội chiến hành tinh) của Hito Steyerl - một lựa chọn dành cho những ai muốn nhìn thế giới nghệ thuật bớt “màu hồng”.

2. Pictures of Nothing (2006) - Kirk Varnedoe

Tại sao nghệ thuật trừu tượng đáng để quan tâm? Trong Pictures of Nothing (tạm dịch: Những bức tranh của hư không), Kirk Varnedoe, khi đó là giám tuyển trưởng bộ phận hội họa và điêu khắc tại Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại (MoMA) ở Mỹ, đưa ra lập luận giàu cảm xúc, hài hước và mang tính hiện sinh để lý giải sức hấp dẫn của trường phái nghệ thuật này.

Cuốn sách được phát triển từ loạt bài giảng A. W. Mellon mà Varnedoe trình bày tại Phòng trưng bày Nghệ thuật Quốc gia ở Washington (Mỹ) vào mùa xuân năm 2003, trước đông đảo người yêu nghệ thuật và cả những người hoài nghi. Đây cũng là một trong những công trình cuối cùng của ông, chỉ vài tháng trước khi qua đời vì bệnh ung thư.

Varnedoe lần theo sự phát triển của nghệ thuật trừu tượng từ Jackson Pollock qua 5 thập kỷ tiếp theo, đồng thời đặt vấn đề về những hoài nghi mà dòng nghệ thuật này từng gây ra. Đáng nhớ nhất là cách ông phân tích một tác phẩm của Cy Twombly, với những nhận xét vẫn để lại ấn tượng nhiều năm sau khi đọc.

Qua các bài giảng, Varnedoe cho rằng người xem cần cởi mở trước những tác phẩm chưa thể hiểu ngay. Ông gọi đó là “một thôi thúc lặp đi lặp lại hướng đến sự vô nghĩa trong một khoảng thời gian” và xem việc chấp nhận điều ấy như một cách đặt niềm tin vào nghệ thuật.

3. Linnea in Monet’s Garden (1985/1987) - Christina Björk và Lena Anderson

Linnea in Monet’s Garden (Linnea trong khu vườn của Monet) là cuốn sách dành cho trẻ em từng góp phần nuôi dưỡng tình yêu nghệ thuật và mở ra con đường đến với lĩnh vực này của tác giả.

Tác phẩm kể song song hai câu chuyện: cuộc đời Claude Monet và gia đình ông, cùng hành trình của Linnea, cô bé người Thụy Điển đến Paris để chiêm ngưỡng tranh của Monet, sau đó ghé thăm ngôi nhà và khu vườn nổi tiếng của ông tại Giverny, cách Paris (Pháp) hơn một giờ di chuyển. Đây cũng là nơi xuất hiện trong nhiều tác phẩm của danh họa.

Cuốn sách kết hợp tranh màu nước của Lena Anderson về cô bé Linnea với những bức tranh sơn dầu quen thuộc của Monet. Tác phẩm còn có ảnh tư liệu về Monet và các con, cùng những bức ảnh do hai tác giả thực hiện trong quá trình nghiên cứu, bao gồm hình ảnh ngôi nhà màu hồng và ao hoa súng tại Giverny.

Cuốn sách cũng hé lộ nhiều chi tiết về cuộc đời và sự nghiệp của Monet. Ông từng gần như mất thị lực do đục thủy tinh thể trước khi được phẫu thuật. Những bức tranh về cây cầu Nhật Bản tại Giverny cũng từng gần như không thể nhận ra trong vài năm. Một chi tiết khác có phần u tối là bản sao bức chân dung Camille, người vợ đầu tiên của Monet, được ông vẽ sau khi bà qua đời.

Đọc lại tác phẩm, ký ức về Paris và tình yêu nghệ thuật từ thuở nhỏ được gợi lại. Đây là một trong những cuốn sách dành cho trẻ em có ảnh hưởng sâu sắc, đồng thời là lựa chọn phù hợp cho những độc giả nhỏ tuổi đang bắt đầu tìm hiểu nghệ thuật.

4. Celine Dion’s Let’s Talk About Love: A Journey to the End of Taste (2007) - Carl Wilson

Let’s Talk About Love: A Journey to the End of Taste (tạm dịch: Hãy nói về tình yêu: Hành trình đến tận cùng của thị hiếu) là một lựa chọn khá khác biệt trong danh sách sách về nghệ thuật và lịch sử nghệ thuật.

Trong series 33 1/3, Carl Wilson lấy album Let’s Talk About Love (Hãy nói về tình yêu) năm 1997 của Celine Dion, trong đó có ca khúc chủ đề phim Titanic, làm điểm xuất phát để tìm hiểu sự đối lập giữa thành công thương mại và đánh giá của giới phê bình.

Vì sao một album bị giới phê bình chê bai lại được đông đảo công chúng yêu thích? Từ câu hỏi này, Wilson đi sâu tìm hiểu cách thị hiếu được hình thành, từ lịch sử của dòng nhạc tình cảm, ranh giới giữa nghệ thuật hàn lâm và nghệ thuật đại chúng, đến những định kiến xã hội.

Ông tham khảo quan điểm của các nhà tư tưởng và phê bình như Pierre Bourdieu, Theodor Adorno, David Hume và Clement Greenberg, đồng thời trò chuyện với người hâm mộ Celine Dion tại các buổi biểu diễn của nữ ca sĩ ở Las Vegas.

Cuốn sách cũng mở rộng sang nhạc kịch, tiểu thuyết và thẩm mỹ. Wilson cho rằng thị hiếu nghệ thuật được hình thành từ nhiều yếu tố như giai cấp, bản sắc, định kiến và cảm xúc. Để nhìn nhận những khác biệt ấy cởi mở hơn, ông đề cao sự đồng cảm và một “nghệ thuật chuyển dịch” - cách tiếp cận không phán xét người thưởng thức mà giúp họ nhìn thấy những góc nhìn mới.

5. The Andy Warhol Diaries (1989) - Pat Hackett

The Andy Warhol Diaries (Nhật ký Andy Warhol) ghi lại cuộc sống và suy nghĩ của Andy Warhol qua những nhật ký ông đọc cho Pat Hackett gần như mỗi ngày. Bên cạnh chuyện đời tư, nghệ thuật và những người nổi tiếng, cuốn sách phản ánh sự thay đổi của New York từ thập niên 1970 đến 1980.

Warhol hiện lên khác với hình ảnh nghệ sĩ avant-garde huyền thoại trước đó. Ông trở thành một người nổi tiếng giữa giới nổi tiếng, bận rộn với tạp chí Interview, các bức chân dung giới thượng lưu, công việc người mẫu và những lần xuất hiện trên truyền hình. Mối quan hệ với Jean-Michel Basquiat cũng chiếm một phần đáng chú ý trong nhật ký.

Đằng sau những bữa tiệc và các mối quan hệ là cảm giác cô đơn. Cuốn sách đồng thời ghi lại những năm đầu của đại dịch AIDS và nỗi mất mát của Warhol khi Jon Gould, người tình của ông, qua đời.

Sau cùng, The Andy Warhol Diaries vượt ra ngoài những câu chuyện về giới nổi tiếng để trở thành bức chân dung riêng tư, trực diện về Andy Warhol.