Bạn gặp một người quen trên đường. Bạn nhận ra gương mặt, nhớ từng làm việc với họ, thậm chí biết rõ nhiều chuyện về người này. Nhưng khi định chào, cái tên lại biến mất. Bạn càng cố nhớ, cái tên càng như "trốn" khỏi đầu. Vài phút sau, khi đã chuyển sang một câu chuyện khác, cái tên bất ngờ xuất hiện trở lại.

Những khoảnh khắc như vậy khá phổ biến và dễ khiến nhiều người lo lắng, đặc biệt khi tuổi tác tăng lên. Tuy nhiên, theo bác sĩ Richard Restak, giáo sư lâm sàng về thần kinh học tại Đại học George Washington, tác giả cuốn Tăng cường trí nhớ, phòng bệnh Alzheimer, quên không đơn thuần là một lỗi của não. Đây là một phần cần thiết của hoạt động trí nhớ.

Vì sao biết người nhưng không nhớ tên?

Việc nhận ra một người nhưng không thể gọi tên họ là ví dụ điển hình cho tình trạng thông tin vẫn có thể tồn tại trong trí nhớ nhưng tạm thời không được truy xuất.

Bạn có thể nhận ra gương mặt, nhớ nơi từng gặp, công việc của họ hoặc một câu chuyện liên quan nhưng không thể gọi đúng tên. Sau đó, chỉ một lúc sau, cái tên bất ngờ xuất hiện.

Theo Restak, một ký ức tưởng như bị lãng quên đôi khi có thể được khơi lại nhờ một manh mối thích hợp. Một địa điểm, khuôn mặt, câu nói hoặc cuộc trò chuyện với người từng trải qua sự kiện đó có thể giúp thông tin quay trở lại.

Trí nhớ luôn chọn lọc thông tin để lưu giữ và loại bỏ. Ảnh: Unsplash.

Thậm chí, một số ký ức tưởng như đã biến mất nhiều năm có thể xuất hiện trong giấc mơ. Điều này cho thấy "không nhớ được" không nhất thiết đồng nghĩa với "ký ức không còn tồn tại".

Càng lớn tuổi, não càng phải tìm kiếm nhiều thông tin

Quên thường bị xem là một thất bại cá nhân. Khi không nhớ được tên một người quen, số điện thoại hoặc một chi tiết từng biết, chúng ta dễ tự trách mình. Nỗi lo đặc biệt lớn ở người cao tuổi vì suy giảm trí nhớ thường được liên tưởng đến các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer.

Tuy nhiên, bác sĩ Restak cho rằng không phải mọi khoảnh khắc quên đều là dấu hiệu bệnh lý.

Một cách lý giải được một số nhà khoa học thần kinh ủng hộ là khi chúng ta sống lâu hơn, lượng thông tin mà não phải sàng lọc cũng ngày càng lớn. Việc tìm kiếm một ký ức cụ thể vì thế có thể mất nhiều thời gian hơn và dễ xảy ra sai sót hơn.

Nói cách khác, một người lớn tuổi đôi khi mất nhiều thời gian để nhớ tên người quen không nhất thiết vì ký ức đã bị mất. Não có thể chỉ đang phải tìm kiếm thông tin giữa một "kho dữ liệu" ngày càng lớn.

Theo Restak, não hoạt động phần nào theo nguyên tắc "cần nhớ" như thông tin quan trọng hoặc có khả năng hữu ích trong tương lai được ưu tiên duy trì, còn những thứ không còn giá trị sẽ dần bị lãng quên.

Quên, ở một mức độ nhất định, không phải kẻ thù của trí nhớ mà là một phần giúp não duy trì khả năng học hỏi và thích nghi.

Tác giả / Tác phẩm

Tăng cường trí nhớ, phòng bệnh Alzheimer

Tác giảTiến sĩ Y khoa Richard Restak

Xuất bản2025

Nhà xuất bảnNXB Trẻ

Tăng cường trí nhớ, phòng bệnh Alzheimer của Tiến sĩ Y khoa Richard Restak giải thích cách trí nhớ hình thành, hoạt động và suy giảm theo tuổi tác. Dựa trên kiến thức thần kinh học và các nghiên cứu khoa học, tác giả giới thiệu nhiều phương pháp cải thiện trí nhớ như hình dung, lập bản đồ tư duy, tăng tập trung và duy trì việc học. Cuốn sách cũng giúp người đọc phân biệt tình trạng hay quên thông thường với những dấu hiệu cần lưu ý về suy giảm nhận thức. Restak nhấn mạnh trí nhớ có thể được rèn luyện và bảo vệ thông qua lối sống, học tập và thực hành thường xuyên.