Thói quen của tỷ phú Bill Gates

Tỷ phú Bill Gates. Ảnh: Reuters.

Mỗi ngày, Bill Gates dành một khoảng thời gian để đọc sách. Barack Obama từng duy trì thói quen đọc ngay cả khi lịch trình dày đặc. Oprah Winfrey cũng thường xuyên chia sẻ những cuốn sách bà yêu thích. Ba người nổi tiếng ở những lĩnh vực khác nhau nhưng có chung một thói quen là dành thời gian để sống chậm lại và nghiền ngẫm một cuốn sách hay.

Theo khảo sát năm 2025 của JPMorgan với hơn 100 tỷ phú, đọc sách là thói quen phổ biến nhất ở nhóm những người đạt thành tựu nổi bật. Thế nhưng, xu hướng này lại đi theo hướng ngược lại trong xã hội Mỹ.

Cứ 5 người Mỹ lại có 2 người không đọc bất kỳ cuốn sách nào trong năm 2025. Trong hai thập kỷ qua, thời gian dành cho việc đọc sách để giải trí mỗi ngày cũng giảm khoảng 40%.

Thói quen đọc sách đang thay đổi

Theo Fortune, sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh con người phải cạnh tranh sự chú ý với mạng xã hội, video ngắn và các công cụ AI. Khi thông tin ngày càng được phân phối theo thuật toán, việc dành hàng giờ để theo dõi một cuốn sách đòi hỏi mức độ tập trung mà nhiều người không còn duy trì thường xuyên.

Bàn về vấn đề này, giáo sư Brooke Vuckovic tại trường Kinh doanh Kellogg thuộc Đại học Northwestern cho biết đây không đơn thuần là sự thay đổi trong sở thích giải trí. Đọc sách, đặc biệt là những tác phẩm dài về văn học, tiểu sử hay lịch sử, giúp con người rèn khả năng tập trung, chấp nhận sự mơ hồ và tiếp cận những góc nhìn khác với định kiến sẵn có.

“Đọc tiểu thuyết, tiểu sử và lịch sử có dung lượng dài đòi hỏi sự tập trung cao độ, khả năng chấp nhận những điều mơ hồ, những câu hỏi chưa có lời đáp hoặc những sắc thái chưa được bộc lộ ở nhân vật và tình huống”, giáo sư Vuckovic nói.

Những năng lực này ngày càng quan trọng trong công việc, đặc biệt với những người hướng đến vai trò lãnh đạo. Một nhà quản lý không chỉ cần xử lý thông tin nhanh mà còn phải nhìn thấy những vấn đề nằm ngoài dữ liệu trước mắt. Họ cũng cần hiểu các góc nhìn khác nhau và đưa ra quyết định trong điều kiện chưa có đầy đủ câu trả lời.

Giáo sư Alison Taylor tại trường Kinh doanh Stern thuộc Đại học New York, cho rằng tư duy sâu sắc đang trở thành một phẩm chất ngày càng hiếm. Bà ví khả năng suy nghĩ độc lập, có nền tảng tri thức và đọc nhiều giống một món hàng xa xỉ mà tiền không thể mua được.

Điều này cũng phần nào lý giải vì sao đọc sách thường xuất hiện trong danh sách thói quen của nhiều CEO và những người thành đạt. Tuy nhiên, giáo sư Taylor lưu ý việc tự nhận là người yêu sách không đồng nghĩa với việc một lãnh đạo thực sự có hiểu biết sâu rộng về văn học, triết học hay địa chính trị.

Duy trì thói quen đọc sách trong thời đại số mang lại nhiều lợi ích cho công việc. Ảnh: Pexels.

Lợi ích của đọc sách

Giáo sư Vuckovic là một ví dụ về việc biến đọc sách thành thói quen lâu dài. Mỗi năm, bà đọc khoảng 35-60 tiểu thuyết và truyện ngắn. Vị giáo sư cho biết việc tiếp xúc thường xuyên với nhiều câu chuyện và cách nhìn khác nhau giúp con người phát triển khả năng tư duy, đồng thời dễ dàng kết nối với người khác hơn.

Một trong những lợi ích quan trọng nhất của việc đọc là nuôi dưỡng sự tò mò về tri thức. Đây cũng là phẩm chất được nhiều doanh nghiệp đánh giá cao trong bối cảnh công việc ngày càng chịu ảnh hưởng của thuật toán và những môi trường thông tin khép kín.

Một nghiên cứu đăng trên American Journal of Sociology từng chỉ ra mối liên hệ giữa mạng lưới xã hội và khả năng hình thành ý tưởng mới. Khi khảo sát các nhà quản lý tại tập đoàn quốc phòng Raytheon, nhà xã hội học Ronald Burt nhận thấy những ý tưởng được đánh giá cao thường đến từ những người có kết nối bên ngoài nhóm làm việc trực tiếp.

Nói cách khác, những người tiếp xúc với nhiều nguồn thông tin và góc nhìn khác nhau có xu hướng tạo ra những ý tưởng mới hơn. Đọc sách có thể đóng vai trò như một cách mở rộng không gian tư duy, đưa người đọc ra khỏi những thông tin quen thuộc mà thuật toán thường xuyên đề xuất.

Đây cũng là lý do sự tò mò ngày càng được các nhà tuyển dụng coi trọng. Ông Chris Hyams, cựu CEO Indeed, từng cho biết sự tò mò và cởi mở quan trọng hơn bằng cấp khi ông đánh giá ứng viên.

Tương tự, ông Danny Meyer, nhà sáng lập Shake Shack, cũng không đặt nặng chỉ số IQ khi tuyển dụng. Thay vào đó, ông tìm kiếm các kỹ năng cảm xúc như sự tò mò về tri thức, khả năng đồng cảm và nhận thức về bản thân.

Ông Jamie Dimon, CEO của JPMorgan Chase, cũng nhiều lần nhấn mạnh sự cần thiết của việc chủ động tìm kiếm những góc nhìn mới. Vị CEO nhiều lần khẳng định lãnh đạo phải bước ra khỏi phạm vi quen thuộc, giữ sự tò mò và liên tục đặt câu hỏi.

Dù khảo sát tại Mỹ cho thấy người Mỹ ngày càng ít đọc sách, gen Z không hoàn toàn quay lưng với sách. BookTok, cộng đồng về sách và văn học trên TikTok, đã thu hút hàng triệu người trẻ và tạo ra những xu hướng đọc mới. Một bộ phận Gen Z cũng đang chủ động phản ứng với tình trạng “thối não” do tiêu thụ quá nhiều nội dung số.

Tuy nhiên, xét trên tổng thể, thời gian dành cho sách vẫn ở mức thấp. Đáng lo hơn, sự phụ thuộc vào công nghệ đang len vào cả môi trường học tập. Thay vì đọc trực tiếp tài liệu, một số sinh viên sử dụng chatbot AI để tóm tắt nội dung. Điều này khiến nhiều người bỏ qua quá trình tự đọc, suy luận và hình thành quan điểm.

AI có thể giúp con người tiếp cận thông tin nhanh hơn, nhưng tốc độ không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với hiểu biết sâu. Khi một công cụ có thể cô đọng hàng trăm trang thành vài đoạn văn, người dùng có thể dễ dàng bỏ qua những phần khó khăn nhất của quá trình học. Đó là kiên nhẫn với một ý tưởng phức tạp, nhận ra mâu thuẫn, đặt câu hỏi và tự hình thành kết luận.