Thiếu máu, thiếu sắt là tình trạng thường gặp ở trẻ nhưng các dấu hiệu ban đầu thường không rõ ràng, dễ bị phụ huynh bỏ qua. Trẻ có thể chỉ quấy khóc, ăn ngủ kém, ít vận động hoặc chậm tăng cân mà chưa xuất hiện biểu hiện xanh xao rõ rệt.
 |
| Thiếu máu thiếu sắt ở trẻ có thể diễn tiến âm thầm, vì vậy phụ huynh cần chú ý chế độ ăn và các dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi khám kịp thời. |
Theo bác sĩ chuyên khoa II Phan Thị Thu Trang, Phó khoa Ung bướu Huyết học, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM), tình trạng này xảy ra khi cơ thể không được cung cấp đủ sắt trong thời gian dài, khiến quá trình sản xuất hemoglobin và hồng cầu bị ảnh hưởng.
Sắt không chỉ cần thiết cho quá trình tạo máu mà còn đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển não bộ và thể chất của trẻ.
Trẻ dễ thiếu sắt khi nào, dấu hiệu ra sao?
Trẻ có nhu cầu sắt tăng cao trong một số giai đoạn phát triển. Nếu lượng sắt đưa vào không đáp ứng đủ, trẻ có thể dần cạn kiệt lượng sắt dự trữ và tiến đến thiếu máu.
Theo bác sĩ Trang, nhóm trẻ bú mẹ hoàn toàn nhưng không được bổ sung sắt sau 4-6 tháng tuổi, ăn dặm muộn, khẩu phần nghèo sắt, chế độ ăn ít đa dạng có nguy cơ cao hơn. Trẻ sinh non, nhẹ cân cũng dễ thiếu sắt do lượng sắt dự trữ thấp hơn so với trẻ đủ tháng.
Ở trẻ trên 12 tháng tuổi, việc uống quá nhiều sữa bò cũng có thể làm tăng nguy cơ thiếu sắt. Lượng sữa lớn khiến trẻ nhanh no, ăn ít các thực phẩm giàu sắt, đồng thời có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu sắt. Bác sĩ Trang khuyến cáo không nên cho trẻ uống quá 500-700 ml sữa bò mỗi ngày.
 |
| Uống quá nhiều sữa bò có thể khiến trẻ nhanh no, ăn kém các thực phẩm giàu sắt và làm tăng nguy cơ thiếu sắt. Ảnh: Shutterstock. |
Khi thiếu sắt, trẻ có thể biểu hiện quấy khóc, ngủ kém, ăn uống kém, ít vận động, mệt mỏi hoặc chậm tăng cân. Một số trẻ xuất hiện tình trạng pica (thèm và ăn những thứ không phải thực phẩm như đất, cát, giấy, tường, gạch hoặc bột).
Khi tình trạng thiếu máu nặng hơn, trẻ có thể xanh xao, lòng bàn tay, môi, niêm mạc và kết mạc mắt nhợt nhạt. Một số trường hợp xuất hiện thở nhanh, tim nhanh, chóng mặt, mệt nhiều, thậm chí ngất xỉu.
Bên cạnh đó, thiếu máu, thiếu sắt kéo dài còn có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, ghi nhớ, học tập và sự phát triển trí não, thể chất của trẻ.
Bổ sung sắt đúng cách cho trẻ
Theo bác sĩ Trang, trẻ thuộc nhóm nguy cơ hoặc có dấu hiệu nghi ngờ thiếu sắt nên được đưa đi khám và xét nghiệm máu. Bác sĩ có thể chỉ định tổng phân tích tế bào máu và ferritin huyết thanh để đánh giá tình trạng thiếu máu và lượng sắt dự trữ. Nếu chưa thể làm xét nghiệm ferritin, tối thiểu cần kiểm tra hemoglobin.
Điều trị thiếu máu, thiếu sắt không chỉ là cho trẻ uống thuốc sắt. Theo chuyên gia, cần đồng thời điều chỉnh chế độ ăn và tìm nguyên nhân khiến trẻ thiếu sắt.
Với trẻ nhỏ, liều điều trị thường 3-6 mg sắt nguyên tố/kg/ngày, chia 1-2 lần. Trẻ lớn và thiếu niên có thể được bổ sung 60-65 mg sắt nguyên tố/ngày. Liều dùng cụ thể cần được bác sĩ chỉ định dựa trên tuổi, cân nặng và mức độ thiếu máu của từng trẻ.
Sắt thường được uống lúc đói để tăng hấp thu, có thể dùng cùng vitamin C. Ngược lại, sữa, trà và cà phê nên tránh dùng cùng thời điểm vì có thể làm giảm khả năng hấp thu sắt.
 |
| Bữa ăn đa dạng với thịt, cá, trứng, các loại đậu và rau xanh đậm giúp bổ sung sắt cho trẻ. Ảnh: Magnific. |
Theo bác sĩ Trang, bữa ăn cũng cần được điều chỉnh với các thực phẩm giàu sắt như thịt bò, thịt heo, gan, cá, hải sản, trứng, đậu, đỗ, đậu nành và rau xanh đậm. Trẻ sinh non, nhẹ cân có thể cần bổ sung sắt theo chỉ định riêng của bác sĩ.
Điều trị cần đủ thời gian, ngay cả khi trẻ đã hết mệt. Sau khoảng 1-2 tuần, trẻ có thể ăn uống tốt hơn, bớt mệt và hemoglobin bắt đầu cải thiện. Khoảng 2-3 tháng sau, hemoglobin có thể trở về mức bình thường. Tuy nhiên, lúc này trẻ vẫn cần tiếp tục bổ sung sắt để phục hồi lượng sắt dự trữ.
Theo bác sĩ, trẻ thường cần uống sắt thêm ít nhất 2-3 tháng sau khi hemoglobin trở về bình thường. Thời gian cụ thể phụ thuộc mức độ thiếu máu và nguyên nhân. Việc tự ý ngừng thuốc ngay khi trẻ thấy khỏe có thể khiến tình trạng thiếu sắt tái diễn.
Để phòng thiếu máu thiếu sắt, trẻ cần được ăn dặm đúng thời điểm, duy trì khẩu phần đa dạng và có đủ thực phẩm giàu sắt. Với trẻ dùng sữa công thức, phụ huynh nên lựa chọn sản phẩm được tăng cường sắt phù hợp với độ tuổi. Trẻ sinh non, nhẹ cân cần được bổ sung sắt theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bác sĩ Trang nhấn mạnh trẻ thuộc nhóm nguy cơ hoặc có biểu hiện kéo dài như ăn kém, ít vận động, khó tập trung, chậm tăng cân, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá và xét nghiệm.
Trẻ em không phải sinh ra đã khỏe mạnh về cảm xúc, trẻ phải được tôi luyện. Trẻ cần được nuôi dưỡng và dạy bảo các kỹ năng xác định cảm xúc của mình và thể hiện ra theo cách tích cực, từ đó, trẻ có thể kết nối với những người khác theo cách thông minh về cảm xúc.
Cuốn sách Đứa trẻ khỏe mạnh về cảm xúc mang tới cái nhìn toàn diện hơn về vai trò của việc giáo dục trong quá trình định hình tính cách của con trẻ. Trong hành trình nuôi dưỡng một đứa trẻ việc xây dựng một thế giới tinh thần phong phú, quan trọng không kém gì quá trình phát triển về thể chất tới cho các bà mẹ nhiều kiến thức hữu ích trong năm đầu nuôi con.
