Mạnh tay với sách lậu trên mọi nền tảng

Công an TP Hà Nội xử lý đường dây buôn bán sách giả năm 2023. Mỗi ngày các đối tượng làm giả sách bán 300-600 cuốn, giá trị tiền hàng lên tới 70 triệu đồng. Ảnh: PNTĐ.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản đã được Quốc hội thông qua hôm 24/8. Đáng chú ý, Luật có nhiều quy định nhằm kiểm soát và xử lý các hành vi vi phạm bản quyền.

Nghiêm cấm lợi dụng AI cho hành vi trái phép

Luật làm rõ các khái niệm "in nối bản trái phép xuất bản phẩm", "in lậu xuất bản phẩm", "in giả xuất bản phẩm" để xác định cụ thể hành vi vi phạm trong hoạt động in.

Luật cũng bổ sung quy định về hành vi bị cấm trong hoạt động xuất bản. Đáng chú ý, Luật đề cập tới trách nhiệm của các đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian phát hành. Điều 10 Luật được chỉnh lý, cấm xuất bản, in, phát hành, cung cấp dịch vụ trung gian phát hành hoặc đăng, phát tán sản phẩm có thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng có nội dung bị nghiêm cấm.

Đồng thời, Luật cấm in nối bản trái phép, in lậu, in giả; cấm tàng trữ để phát hành xuất bản phẩm do các hành vi này tạo ra; cấm phát hành bản in sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản phẩm, trừ trường hợp luật định; cấm lợi dụng trí tuệ nhân tạo để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Điều 10 cũng cũng cấm lợi dụng trí tuệ nhân tạo để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật; cấm đăng, phát sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản phẩm trên không gian mạng dưới dạng sách.

Luật bổ sung nghiêm cấm "đe dọa tính mạng, uy hiếp tinh thần, sức khỏe; xúc phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm hoặc cản trở trái pháp luật hoạt động nghề nghiệp của biên tập viên, người làm công tác xuất bản".

Trách nhiệm của đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian trong phòng, chống hành vi vi phạm bản quyền được bổ sung quy định cụ thể tại Điều 45, 50 của Luật.

Theo đó, cơ sở cung cấp dịch vụ trung gian phải đảm bảo điều kiện đối với chủ thể sử dụng dịch vụ, nguồn gốc hợp pháp của xuất bản phẩm, giải pháp kỹ thuật và quyền sở hữu trí tuệ.

Điều 50 phân định trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ sở phát hành, cá nhân kinh doanh, cơ sở trung gian, tổ chức nước ngoài cung cấp dịch vụ cho người sử dụng tại Việt Nam. Tổ chức nước ngoài phải lưu trữ, cung cấp thông tin, dữ liệu, thực hiện ngăn chặn, gỡ bỏ theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền và có đại diện pháp lý theo quy định.

Điều chỉnh quy định lưu chiểu, cơ chế nhập khẩu xuất bản phẩm

Một nội dung được quan tâm là cơ chế nộp lưu chiểu, nhằm tăng cơ chế phát hiện sớm xuất bản phẩm vi phạm ở khâu quản lý nhà nước.

Theo Báo cáo của Chính phủ, Luật tiếp tục quy định nhà xuất bản phải nộp lưu chiểu cho Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chậm nhất 10 ngày trước khi phát hành. Hết thời hạn 10 ngày kể từ ngày hoàn thành nộp lưu chiểu, nhà xuất bản được quyết định phát hành xuất bản phẩm trong thời hạn 12 tháng; riêng xuất bản phẩm thuộc danh mục quy định tại khoản 1 Điều 24 chỉ được phát hành sau khi có ý kiến của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Khoản 5 Điều 28 quy định Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch lựa chọn xuất bản phẩm lưu chiểu để tổ chức đọc, kiểm tra, thẩm định và xử lý vi phạm; tổ chức đọc, kiểm tra, thẩm định khi có dấu hiệu vi phạm; tổ chức thẩm định và cho ý kiến trước khi phát hành xuất bản phẩm thuộc danh mục quy định tại khoản 1 Điều 24, trừ trường hợp miễn thẩm định do Chính phủ quy định.

Cơ chế tại Điều 28 được thiết kế liên thông với Điều 22 và Điều 24: nhà xuất bản thực hiện thẩm định trước khi đăng ký kế hoạch với các trường hợp luật định; cơ quan chủ quản xem xét kết quả thẩm định và phê duyệt kế hoạch; cơ quan quản lý nhà nước thực hiện đọc, kiểm tra, thẩm định sau khi xuất bản phẩm được nộp lưu chiểu và cho ý kiến trước phát hành với nhóm thuộc khoản 1 Điều 24.

Luật cũng điều chỉnh một số nội dung nhằm hoàn thiện cấu trúc pháp lý với xuất bản điện tử. Chính phủ cho biết các hình thức xuất bản điện tử được xác định rõ tại Điều 4; nguyên tắc thông tin, khả năng nhận diện và truy xuất nguồn gốc được quy định tại Điều 27; nộp lưu chiểu điện tử được quy định tại Điều 28.

Các quy định cụ thể về yêu cầu trách nhiệm trong xuất bản, phát hành, cung cấp dịch vụ trung gian và nhập khẩu xuất bản phẩm điện tử được quy định tại Điều 45, 50, 51.

Cơ sở phát hành, cá nhân kinh doanh phát hành xuất bản phẩm điện tử phải đáp ứng yêu cầu tại Điều 36, 45, trong đó, có năng lực kỹ thuật, nguồn gốc hợp pháp của xuất bản phẩm và thực hiện thông báo.

Điều 38 Luật chuyển hoạt động kinh doanh nhập khẩu xuất bản phẩm sang cơ chế thông báo; đồng thời quy định yêu cầu về năng lực thẩm định với trường hợp kinh doanh sách, bản đồ.

Về hoạt động liên kết của nhà xuất bản, Điều 23 Luật khẳng định nhà xuất bản không được chuyển giao quyền quyết định nội dung và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung xuất bản phẩm.

Luật cho phép đối tác cung cấp dịch vụ biên tập bản thảo, nhưng không sử dụng cơ chế "liên kết biên tập nội bộ"; quyền biên tập hoàn chỉnh, quyết định nội dung vẫn thuộc nhà xuất bản. Đối tác chịu trách nhiệm về quyền sử dụng tác phẩm, quyền tác giả, quyền liên quan, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo và phần việc theo hợp đồng.