Đồng minh bất ngờ của sách

Theo báo cáo Are video games the unexpected new ally of books? (Tạm dịch: Game có phải là đồng minh bất ngờ của sách?) do Hội chợ Sách Frankfurt (Frankfurter Buchmesse) phối hợp cùng SpielFabrique vừa công bố, thị trường hợp tác chéo giữa ngành xuất bản sách, điện ảnh và trò chơi điện tử ước tính đạt quy mô 4,4 tỷ USD vào năm 2025 và dự báo sẽ tăng lên 6,2 tỷ USD vào năm 2030.

Phim điện ảnh The Odyssey - chuyển thể từ sử thi của Homer - đạt doanh thu hơn 1,5 tỷ USD. Ảnh: Universal Pictures.

Bộ phim chuyển thể thu về 1,5 tỷ USD

Guardian ghi nhận thành tích phim điện ảnh The Odyssey do Christopher Nolan đạo diễn - chuyển thể trực tiếp từ thi phẩm sử thi kinh điển của Homer - vượt mốc 1,5 tỷ USD doanh thu.

Với ngân sách sản xuất 250 triệu USD, tác phẩm trở thành bộ phim đạt doanh thu cao nhất trong sự nghiệp của Nolan, vượt qua kỷ lục trước đó của The Dark Knight Rises (1,085 tỷ USD). Thành công này chứng minh sức hút thương mại khổng lồ khi một tài sản văn học cổ đại được khai thác và chuyển hóa bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại.

Theo trang tin AUTOMATON WEST và PocketGamer.biz, tựa game Black Myth: Wukong (Hắc Thần Thoại: Ngộ Không) do studio Game Science (Trung Quốc) phát triển dựa trên cuốn tiểu thuyết kinh điển Tây Du Ký của Ngô Thừa Ân đã tạo nên một "điểm ngoặt" cho thị trường game toàn cầu. Tháng đầu tiên phát hành, nhà sản xuất đã bán được hơn 20 triệu bản.

Theo thống kê, sức ảnh hưởng của IP Black Myth: Wukong đã tạo ra hiện tượng "chuyển đổi từ người chơi thành du khách". Tại tỉnh Sơn Tây - nơi có 27 trên tổng số 36 di tích lịch sử ngoài đời thực được đưa vào game làm bối cảnh, doanh thu bán vé tham quan đã vượt 160 triệu NDT (khoảng 22,7 triệu USD) chỉ sau hai tháng game ra mắt.

Lượng tìm kiếm trực tuyến về "du lịch Sơn Tây" tăng 3.178% so với cùng kỳ, thu hút hơn 40 tỷ lượt xem trên các nền tảng mạng xã hội. Đồng thời, triển lãm nghệ thuật của tựa game tại Hàng Châu đã đón 450.000 lượt khách tham quan, trong đó 80% dưới 18 tuổi và hơn một nửa lần đầu tiên bước vào một bảo tàng nghệ thuật.

Black Myth: Wukong góp phần giúp tìm kiếm trực tuyến về "du lịch Sơn Tây" tăng 3.178%. Ảnh: Game Science.

Sách đi trước, anime, game nối bước theo sau

Theo báo cáo tổng hợp về các mô hình IP quốc tế, việc chuyển hóa tác phẩm văn học sang tài sản số hiện được vận hành theo nhiều phương thức đa dạng.

Điển hình như mô hình "Dual Industrial Core" của series Thợ săn quái vật - The Witcher (Ba Lan). Nhà phát triển CD Projekt Red đã mua bản quyền bộ tiểu thuyết của Andrzej Sapkowski để sáng tạo phần cốt truyện tiếp nối dưới dạng game tương tác. Doanh số hàng chục triệu lượt mua của game không chỉ kéo theo series phim trên Netflix mà còn thúc đẩy lượng tiêu thụ bộ sách gốc tăng vọt trên toàn cầu.

Trong khi đó, Tập đoàn Kadokawa (Nhật Bản) áp dụng chiến lược "Media Mix", sử dụng mảng xuất bản làm trung tâm R&D (nghiên cứu và phát triển) chi phí thấp để kiểm chứng thị trường. Sau đó, tập đoàn kích hoạt chuỗi chuyển thể đồng loạt sang anime, game và sản phẩm thương mại ăn theo.

Theo chuyên gia tại Frankfurter Buchmesse, video game và điện ảnh hiện không còn là đối thủ cạnh tranh tiêu thụ thời gian của độc giả. Tất cả đã trở thành "đồng minh" lớn nhất của ngành xuất bản. Thương mại hóa IP sách sang các định dạng kỹ thuật số giúp các nhà xuất bản khai thác nguồn doanh thu mới, mở rộng tệp khán giả toàn cầu và xây dựng giá trị thương hiệu dài hạn.

Ở Việt Nam, những hoạt động đưa nội dung từ sách sang hình thức khác cũng xuất hiện trong lĩnh vực sân khấu và trải nghiệm văn hóa. Giữa tháng 8, Tuổi thơ dữ dội của nhà văn Phùng Quán được chuyển thể thành nhạc kịch qua sự phối hợp giữa Nhà xuất bản Kim Đồng và Nhà hát Tuổi trẻ. Tác phẩm trước đó cũng từng được chuyển thể thành phim điện ảnh vào năm 1989.

Bên cạnh đó, dự án “Hộ chiếu Văn hóa” của Trạm Đọc kết hợp sách với vé xem kịch theo mô hình “Đọc - Xem - Trải nghiệm”, trong đó có các tác phẩm như Tuổi thơ dữ dội và Quân khu Nam Đồng. Một số chương trình dành cho thiếu nhi tại TP.HCM như Chiếc cặp sách của Rùa, Em yêu quê hương Việt Nam và Huyền thoại tuổi thiếu niên cũng khai thác chất liệu từ văn học và truyện kể.

Các trường hợp này cho thấy nội dung từ sách đang được đưa vào nhiều hình thức tiếp cận khác nhau, từ phim ảnh, sân khấu đến quà tặng và không gian cà phê.