Đâu là cách đối diện với 'rác AI'?

Lễ ra mắt cuốn sách Rác trí tuệ nhân tạo (AI) - Thách thức trong kỷ nguyên số. Cuốn sách do Thượng tướng, GS.TS Nguyễn Văn Thành (ở giữa) và Thiếu tá, ThS Cù Xuân Vũ (bên phải) đồng chủ biên, xuất bản bởi Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật. Ảnh: NXB Chính trị quốc gia Sự thật.

"Thông tin là một tài nguyên; thông tin đúng sẽ giúp có quyết định đúng. Người càng có vị trí mang nhiều trách nhiệm thì quyết định càng liên quan tới nhiều người. Trong thông tin, lại có tin giả, tin thật, có 'rác' từ AI. Nhận thấy thực tế đó, chúng tôi mạnh dạn lựa chọn chủ đề này để viết", Thượng tướng, GS.TS Nguyễn Văn Thành chia sẻ về động lực viết cuốn sách Rác trí tuệ nhân tạo (AI) - Thách thức trong kỷ nguyên số, chiều 23/9, tại Hà Nội.

Cuốn sách Rác trí tuệ nhân tạo (AI) - Thách thức trong kỷ nguyên số. Ảnh: NXB Chính trị quốc gia Sự thật.

Cuốn sách mới do Thượng tướng, GS.TS Nguyễn Văn Thành và Thiếu tá, ThS Cù Xuân Vũ đồng chủ biên, xuất bản bởi Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.

Chương 1 cuốn sách nêu một số vấn đề cơ bản để nhận diện rác AI gồm các đặc điểm, cách hình thành,.. Chương 2 phân tích về thách thức AI đặt ra với chính trị, xây dựng pháp luật, quản trị quốc gia, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại.

Trong đó, một nội dung các tác giả nêu là rác AI có khả năng thao túng dư luận, ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng ra quyết định chính sách, gia tăng phân cực chính trị và xung đột xã hội, làm tăng chi phí quản lý, giám sát và kiểm chứng thông tin. Ngoài ra, rác AI cũng làm tăng nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch hoặc luật giả mạo.

Với kinh tế, rác AI làm méo mó thông tin thị trường, giảm chất lượng quyết định kinh doanh. Rác AI cũng tạo ra hiện tượng "nhiễu tri thức" khi xuất hiện quá nhiều thông tin kém chất lượng, thiếu xác thực, khiến việc tìm tri thức giá trị trở nên tốn kém hơn cả về thời gian lẫn nguồn lực.

Chương 3 cuốn sách nêu định hướng chính sách, giải pháp kiểm soát và hướng dẫn quy trình phòng ngừa rác AI trong kỷ nguyên số.

Một điểm đáng chú ý trong sách, các tác giả phân tích chiến lược "ứng phó" với AI của nhiều quốc gia trên thế giới. Theo đó, mỗi quốc gia lại có một bối cảnh riêng dẫn tới những cách ứng phó riêng. Các tác giả phân loại các quốc gia này thành 4 nhóm chiến lược, theo trình độ khoa học - công nghệ, hạ tầng số, khả năng nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI.

Nhìn chung, AI mở ra nhiều cơ hội nhưng đồng thời tạo ra nhiều thách thức. Bài toán "ứng xử" với AI là làm sao để vừa hạn chế các tác động tiêu cực của công nghệ, vừa không kìm hãm sự phát triển, sự sáng tạo của công nghệ.

Một nội dung trong sách có nhiều hữu ích với độc giả phổ thông là hướng dẫn quy trình 8 bước phòng ngừa rác AI. Theo đó, các bước gồm: Nhận thức đúng về AI; kiểm soát thông tin đầu vào; đánh giá, kiểm chứng kết quả do AI tạo ra; sử dụng AI đúng mục đích, vai trò; tuân thủ pháp luật - đạo đức - văn hóa; phát hiện - phản ánh - không lan truyền rác AI; học tập, nâng cao kỹ năng số.

PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, cho rằng bên cạnh giá trị lý luận, cuốn sách còn có giá trị thực tiễn và tham khảo chính sách sâu sắc, qua đó cung cấp thêm cơ sở cho việc nghiên cứu, hoạch định chính sách, hoàn thiện thể chế, pháp luật về AI; nâng cao năng lực quản trị quốc gia; xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh.