Đạo diễn 'Trại buôn người': Anh Lý Hải khuyên tôi nên cắt ngắn phim

Tri Thức - Znews có cuộc gặp gỡ với những người cầm trịch Trại buôn người khi tác phẩm đã vượt mốc 200 tỷ đồng và vẫn duy trì sức nóng ngoài phòng vé. Trước đó, khi liên hệ, đạo diễn Toni Dương Bảo Anh cho biết anh sẽ ngồi cùng vợ mình, Mèo Bích Trang - biên kịch kiêm nhà sản xuất của Trại buôn người. “Đây là bộ phim của hai vợ chồng”, nam đạo diễn nói, và tất cả những gì được chia sẻ trong buổi phỏng vấn sẽ là tiếng nói chung của cả hai.

Nếu nhìn bề ngoài, không ngoa khi nói ê-kíp Trại buôn người là những “tân binh” thứ thiệt ở địa hạt điện ảnh. Một phim đầu tay của đạo diễn; một biên kịch kiêm nhà sản xuất lần đầu dấn thân vào ngành công nghiệp chiếu bóng; và cả một công ty sản xuất phim còn non trẻ với tác phẩm chiếu rạp đầu tiên. Vì lẽ đó, dù vẫn còn nhiều tranh luận về chất lượng, thành công thương mại của Trại buôn người hiện tại vẫn khiến không ít người bất ngờ.

'Chúng tôi không có tiền chạy truyền thông rầm rộ'

- Trại buôn người đạt doanh thu lớn, tốc độ kiếm tiền chóng mặt, nhưng cũng có ý kiến cho rằng thành công của phim đến nhiều từ chiến dịch truyền thông, độ nóng của đề tài hơn là chất lượng tác phẩm. Không ít người tò mò hai anh chị lấy nguồn lực ở đâu để truyền thông rầm rộ như vậy?

- Chúng tôi không có tiền chạy truyền thông rầm rộ đâu. (cười)

Với phim này, 97% ngân sách đã dành cho sản xuất, chỉ 3% còn lại cho marketing. Marketing chứ không phải truyền thông. Nói ra có thể mọi người không tin, chúng tôi ở đây đều là những trang giấy trắng, may mắn được thương, chứ không phải bỏ nhiều tiền để làm truyền thông.

Trước đó, phim cũng có một hành trình khá khó khăn, phải dời lịch chiếu liên tục. Đó cũng không phải kế hoạch truyền thông gì, mà vì phải dựng đi dựng lại nên buộc phải dời. Từ 27/3 qua 1/6, rồi tới 2/9. Sau 2/9 thì im luôn, dời trong im lặng, không dám lên tiếng nữa.

Chúng tôi thực sự cảm thấy rất vui và cả may mắn. Mừng vì công sức của toàn thể anh em trong ê-kíp được khán giả đón nhận. Nhà nước cũng rất hoan nghênh và ủng hộ dự án.

- Là một dự án đầu tay, nhưng khi Trại buôn người ra rạp, phim gần như đè bẹp tất cả đối thủ. Tâm thế của anh chị thế nào?

- Quan điểm làm nghề của chúng tôi là tất cả đều là anh em trong nghề. Có thể phim trước chúng tôi làm cho họ, hoặc đã từng cộng tác với những đạo diễn, nhà sản xuất khác. Phim ra cùng thời điểm thì cũng toàn là anh em trong nghề.

Toni Dương Bảo Anh và Mèo Bích Trang cho biết phần lớn ngân sách Trại buôn người được dành cho sản xuất, trong khi chi phí marketing chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ.

Khi đặt quan điểm là đối thủ thì rất dễ dẫn đến chuyện chơi xấu nhau, phải seeding, phải book bài rồi tùm lum đủ thứ. Chúng tôi không có chủ trương chạy seeding bẩn hay bất kỳ thứ gì cả. Thành ra tất cả đều bằng năng lực tự có. Với chúng tôi, phim chúng tôi ổn thì khán giả đón nhận, phim dở thì tự chúng tôi fail (PV: thất bại). Đơn giản vậy thôi.

Đó là lý do chúng tôi hay nói: “Mọi người ơi, đừng có so sánh phim em với bất kỳ phim ai cả”. Bởi vì có thể những lời lẽ không phải từ chúng tôi lại làm đụng chạm tới các anh chị đi trước mà mình từng cộng tác, từ đó tạo ra những mâu thuẫn không đáng có.

Có thể phim chúng tôi còn sai sót, anh chị coi thấy phim này đang thiếu chỗ này, chỗ kia, dạ ok, để chúng tôi sửa lại cho tốt hơn. Như vậy, môi trường làm nghề, môi trường phim của mình sẽ sạch hơn, trong lành và thoải mái hơn.

- Nhưng sự thật là khi Trại buôn người ra rạp, phim có hơn 5.500 suất chiếu mỗi ngày, chiếm 60% thị trường, trong khi rạp Việt còn 20 bộ phim khác. Những phim nội địa ra mắt trước đó 1 tuần đều không còn khả năng tăng trưởng doanh thu?

- Chúng tôi chỉ là những người làm phim và cố gắng làm ra tác phẩm tốt nhất thôi. Còn lại thì khán giả quyết định tất cả, thị trường mà. Nếu nói món này ngon hơn hay không ngon hơn thì câu chuyện lại thành hơn thua nhau. Vấn đề là mọi người có thích món đó hay không thôi.

Giống như sở thích cá nhân, mọi người thích cái gì thì cái đó sẽ được ưu ái. Việc khen, chê cũng vậy, chúng tôi thấy cái này hay nhưng người khác lại không thấy như vậy. Tôn chỉ làm nghề chúng tôi học từ anh Hải (PV: đạo diễn Lý Hải) là cứ bình dị, bình thường, khiêm tốn nhất có thể. Khán giả sẽ quyết định. Chúng tôi không muốn đấu đá, để đầu óc còn làm chuyện khác.

'Anh Lý Hải cho tôi lời khuyên'

- Câu này dành riêng cho đạo diễn. Anh làm việc với cả Lý Hải và Trấn Thành, trước đây cũng nói đã học được nhiều điều ở họ. Khi làm Trại buôn người, anh đã vận dụng những bài học đó như thế nào?

- Thật ra tôi học từ rất nhiều người, chứ không riêng hai anh. Từ khi vào nghề, tôi đã học cách sống từ anh Quốc Thịnh, học nghề cascadeur từ các thầy khi còn làm cascadeur. Sau đó tôi đi học nghệ thuật, tốt nghiệp, rồi thi và học đạo diễn. Trong quá trình đó, các thầy cũng dạy tôi rất nhiều về tư duy.

Sau này, tôi bắt đầu làm trợ lý đạo diễn cho anh Cường Ngô, rồi Lê Thanh Sơn, Lý Hải, Victor Vũ. Tôi trải qua nhiều vai trò khác nhau chứ không riêng phó đạo diễn.

Qua quá trình làm nghề, tôi cứ tích góp dần, từ cách sử dụng mise-en-scène (dàn cảnh), bố trí khung hình, làm việc với diễn viên cho đến tất tần tật mọi thứ. Rồi cả chuyện viết kịch bản thế nào cho phù hợp với khán giả tôi hướng tới, đối tượng của tôi là ai. Những điều đó tạo cho tôi một cái nền đủ chắc.

Toni Dương Bảo Anh từng mang bản dựng dài 150 phút của Trại buôn người nhờ Lý Hải góp ý.

Tất cả những kinh nghiệm tôi đúc kết được đều được đưa vào bộ phim này. Trong 5 năm, hai vợ chồng tìm kiếm tư liệu, hình ảnh, thông tin, rồi lo tài chính, sau đó mới bắt tay vào làm.

- Những đạo diễn mà anh từng là “cánh tay phải”, như Lý Hải hay Trấn Thành, có góp ý gì cho anh về Trại buôn người không?

- Với anh Thành thì lúc đó tôi chỉ làm về action thôi, có lẽ anh không nhớ tôi. Còn phim này, sau khi dựng ra bản 150 phút, tôi cũng mang qua cho anh Hải coi để ảnh góp ý, tại vì anh em trong nhà mà.

Anh Hải coi xong và khuyên: “Dài quá, cắt bớt đi”. Tôi về với bà xã, hai người lại lao ra cắt. Cắt khúc nào là mất tiền khúc đó. Hai vợ chồng cứ cắt dần, cuối cùng ra được bản 135 phút như hiện tại. Tôi phải cảm ơn anh ấy rất nhiều. Tối hôm qua anh Hải vừa coi lại, ảnh cũng khá bất ngờ với bản này.

- Từ trợ lý đạo diễn, phó đạo diễn, đạo diễn hành động - những vị trí chủ yếu đứng phía sau hỗ trợ, đến khi tự cầm trịch một dự án, trải nghiệm đó thế nào? Anh có bỡ ngỡ?

- Khi tự cầm trịch, mọi thứ đều nằm trong tay tôi, từ cách vận hành, sắp lịch quay sao cho hợp lý, tối ưu công việc đến việc đạo diễn thế nào, xử lý ra sao. Tất cả đều do tôi quyết định. Nhưng thật ra tôi cũng làm nghề lâu năm rồi nên không lo lắng quá nhiều, khá bình tĩnh.

- Nhưng có quyết định nào đến giờ khiến anh cảm thấy đáng ra mình nên cân nhắc kỹ hơn? Chẳng hạn chuyện trang phục bị cho là giống Squid Game từng gây tranh luận. Anh có lường trước phản ứng đó?

- Thật ra ban đầu cũng có chút lấn cấn. Là thế này, lúc lựa áo, gia đình cũng không có nhiều tiền, ngân sách khá hạn chế. Toàn bộ trang phục, những bộ đồng phục trong phim đều được nhãn hàng tài trợ.

Họ đưa cho tôi khoảng 5 màu. Trong số đó, tôi chọn ra hai màu theo phân cấp. DOP và Art Creative sẽ hỗ trợ, định hướng xem màu nào khi lên hình sẽ hiển thị tối ưu và dễ nhìn nhất. Sau đó, mấy anh em trong nhà chọn ra hai màu để các nạn nhân mặc.

Khi thiết kế số, đưa số lên áo xong, tôi cũng lăn tăn liệu nó có giống Squid Game hay không. Nhưng thôi, Squid Game là câu chuyện của Squid Game, còn đây là tôi với ý tưởng của tôi. Có thể nhìn vào cũng thấy giống, nhưng câu chuyện bên trong thực sự hoàn toàn khác.

Tinh thần của Squid Game và bộ phim này chỉ tương đồng ở một điểm, tức là định danh con người thành những con số. Nhưng Squid Game biến họ thành những món đồ chơi, còn ở phim này, các nạn nhân bị xem như những món hàng.

'Tôi có nhiều điều cần hoàn thiện'

Trại buôn người đang thắng lớn ngoài phòng vé. Dù vậy, bộ phim cũng tạo ra những luồng phản ứng khá trái chiều: có người dành nhiều lời khen, nhưng cũng không ít ý kiến phê bình gay gắt. Anh/chị nghĩ gì?

- Chín người mười ý, nên chúng tôi chỉ biết cố gắng làm tốt nhất trong khả năng thôi. Những điều khán giả chưa hài lòng có thể đơn giản là món ăn này chưa hợp khẩu vị của họ.

Đây cũng là dự án đầu tay, thành ra chúng tôi đã dùng tất cả những gì mình có và cố gắng hết sức rồi. Ở trong ngành phim lâu nên chúng tôi cũng hiểu, không quá tiêu cực với chuyện người ta chê phim mình. Những góp ý đó cũng cho chúng tôi thêm chất liệu để hoàn thiện bản thân ở những dự án sau.

- Trên mạng xã hội, đạo diễn từng thừa nhận phim còn lỗ hổng, thiếu sót và mong khán giả thông cảm. Điều đó tạo cảm giác anh khá e dè trước những lời chê. Vì sao lại chọn cách phản ứng như vậy thay vì bảo vệ những lựa chọn của mình?

- Cái đó là khán giả quyết định tất cả. Chúng tôi không cần phải đứng ra bảo vệ hay xù lông lên, đối kháng với những bình luận tiêu cực, trái chiều.

Trước những ý kiến trái chiều về Trại buôn người, hai nhà làm phim cho biết lựa chọn lắng nghe thay vì tranh luận, đồng thời nhìn nhận bản thân còn nhiều điều cần hoàn thiện.

Chúng tôi nghĩ lắng nghe thì tốt hơn. Với đứa con này, cũng như trong cách làm nghề, cả hai đều muốn lắng nghe nhiều hơn là phản bác. Tính cách vốn là như vậy rồi.

- Cụ thể, anh/chị thấy mình cần hoàn thiện điều gì nhất?

- Với những sản phẩm sau, chúng tôi chỉ mong có thêm thời gian để trau chuốt hơn về diễn xuất, góc máy và ánh sáng. Kịch bản thì dĩ nhiên phải học thêm, vì điều tiên quyết vẫn là kịch bản. Thầy cô cũng dạy rồi, phim hay chỉ có ba yếu tố thôi: kịch bản, kịch bản và kịch bản. Chúng tôi cũng lấy điều đó làm kim chỉ nam trong quá trình làm nghề.

- Anh/chị có đọc nhiều bài phê bình, bình luận thẳng thắn về phim không? Có lời chê nào sau đó phải thừa nhận là có lý?

- Chúng tôi đọc nhiều chứ, rất nhiều.

Có những nhận xét, chẳng hạn cho rằng kịch bản ôm đồm quá nhiều tuyến nhân vật A, B, C, D. Nhưng cái đó thuộc về cảm nhận riêng của từng khán giả. Nếu đạo diễn cảnh nào cũng phải đứng ra giải thích, làm phim xong còn phải giải thích nữa thì lại không hay. Đó cũng là lý do chúng tôi không đôi co với khán giả.

Mỗi người sẽ có một cảm xúc khác nhau khi xem phim. Có người thấy chạm, có người rớt nước mắt, còn có người lại thấy chưa đủ “đô” với họ. Cái đó tùy thôi.

Chúng tôi cũng cố gắng làm sao để câu chuyện chạm được tới đại đa số khán giả. Cũng may mắn là phần đông đã đón nhận câu chuyện này.