Có người vẫn làm việc và cười nói nhưng không thấy vui

Trong cuốn Trầm cảm chức năng cao - Vượt qua trầm cảm ẩn và tìm lại niềm vui (NXB Trẻ), bác sĩ Judith Joseph cho biết nhiều người vẫn đi làm đều đặn, hoàn thành công việc, chăm sóc gia đình và duy trì vẻ ngoài bình thường. Tuy nhiên, bên trong, họ dần đánh mất khả năng tận hưởng cuộc sống.

Khi não bộ 'tắt' công tắc niềm vui

Theo tác giả, chứng mất hứng thú (anhedonia) không phải là khái niệm mới. Thuật ngữ này đã xuất hiện trong y văn hơn một thế kỷ, do nhà tâm lý học người Pháp Théodule Ribot đặt ra vào cuối thế kỷ XIX để mô tả tình trạng mất hoặc suy giảm khả năng cảm nhận niềm vui.

Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần DSM-5 định nghĩa mất hứng thú là "sự suy giảm rõ rệt hứng thú hoặc khoái cảm trong tất cả hoặc gần như tất cả các hoạt động".

Triệu chứng này thường biểu hiện theo hai cách. Thứ nhất, người bệnh không còn chủ động tìm đến những hoạt động từng khiến họ yêu thích. Thứ hai, ngay cả khi vẫn tham gia các hoạt động đó, họ cũng không còn cảm thấy vui hay thỏa mãn.

"Một cách dễ nhớ ý nghĩa của thuật ngữ này là phân tích theo gốc Hy Lạp: an- nghĩa là 'không có', còn hedone nghĩa là 'khoái cảm'. Nói cách khác, anhedonia có nghĩa là 'không có khoái cảm' hoặc 'thiếu vắng niềm vui'", tác giả giải thích.

Theo BS Judith Joseph, người trải qua chứng mất hứng thú chỉ cố gắng "sống cho hết ngày" thay vì mong chờ những trải nghiệm thú vị. Một bữa tối ngon, buổi tập gym, chuyến đi với bạn bè hay thậm chí cảm giác hoàn thành một công việc cũng không còn mang lại sự hài lòng.

Thay vì niềm vui sau khi đạt được mục tiêu, họ thường chỉ còn những suy nghĩ tự nghi ngờ như: "Liệu mình đã làm đủ tốt chưa?", rồi tiếp tục lao vào công việc kế tiếp mà không bao giờ cho phép bản thân tận hưởng thành quả.

Vẫn chăm con, nấu cơm sau cơn khóc dữ dội

Bác sĩ Judith Joseph cho rằng mất hứng thú là trạng thái mà gần như ai cũng từng trải qua ở một thời điểm nào đó trong đời.

"Tôi ước tính rằng ít nhất 95% chúng ta đã từng có cảm giác này. Bài hát yêu thích không còn khiến ta phấn chấn, hay sở thích từng mang lại nhiều niềm vui bỗng trở nên nhạt nhẽo", bà viết.

Theo tác giả, với nhiều người, trạng thái này chỉ diễn ra trong thời gian ngắn rồi biến mất. Tuy nhiên, khi nó kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng, đó có thể là dấu hiệu đáng lo ngại. Đặc biệt, những người mắc trầm cảm chức năng cao thường rất giỏi thích nghi với sự khó chịu của bản thân. Họ vẫn làm việc hiệu quả, vẫn chăm sóc gia đình, vẫn được mọi người đánh giá là thành công, nhưng lại âm thầm sống trong cảm giác trống rỗng suốt thời gian dài mà không nhận ra mình đang gặp vấn đề.

Theo bà, việc xác định và gọi đúng tên cảm xúc bản thân đang trải qua là một kỹ năng điều hòa cảm xúc quan trọng. Nghiên cứu cho thấy quá trình "dán nhãn cảm xúc" (emotion labeling) có thể giúp giảm căng thẳng và khiến con người bớt sợ hãi trước những gì mình đang trải qua.

Trong sách, bác sĩ Judith Joseph kể câu chuyện về một bệnh nhân mắc chứng mất hứng thú. Người phụ nữ này đang hút bụi trong phòng khách thì bất ngờ gào khóc dữ dội. Tuy nhiên, khi thấy con gái 3 tuổi hoảng sợ chạy đến, cô lập tức ngừng khóc, dỗ dành con, cất máy hút bụi, chuẩn bị bữa tối và tiếp tục sinh hoạt như chưa từng có chuyện gì xảy ra.

Người mẹ chưa từng kể câu chuyện này với bất kỳ ai cho đến khi tìm đến bác sĩ để điều trị trầm cảm sau sinh và trầm cảm chức năng cao.

"Chúng ta có thể trốn tránh các triệu chứng này, nhưng không thể trốn tránh mãi mãi", BS Judith Joseph viết.

Tác giả nhấn mạnh mất hứng thú không phải là một bệnh lý độc lập mà là một triệu chứng của nhiều rối loạn khác nhau. Bà ví von: "Chứng mất hứng thú đối với trầm cảm cũng giống như ho và hắt hơi đối với cảm lạnh.

Triệu chứng này có thể gặp ở nhiều bệnh lý tâm thần và thần kinh như trầm cảm, tâm thần phân liệt, bệnh Alzheimer, Parkinson hay rối loạn sử dụng chất gây nghiện. Ở người nghiện chất, theo thời gian, chất gây nghiện không còn tạo ra cảm giác hưng phấn như trước nhưng họ vẫn tiếp tục sử dụng với hy vọng tìm lại cảm giác từng có.

Một số người trong phổ tự kỷ cũng có thể biểu hiện mất hứng thú do cơ chế xử lý phần thưởng khác với người bình thường.

Cách "đánh thức" lại cảm xúc đã đóng băng

Một góc nhìn đáng chú ý được bác sĩ Judith Joseph đề cập là mất hứng thú không chỉ ảnh hưởng đến người mắc mà còn có thể lan tỏa đến những người xung quanh.

Bà kể từng vô tình khiến con gái học tiểu học rơi vào tình trạng quá tải khi đăng ký quá nhiều lớp học như múa, bơi lội, bóng đá. Khi hỏi: "Con có vui không?", cô bé chỉ đáp ngắn gọn: "Con thấy cũng được ạ", hoàn toàn không bộc lộ cảm xúc.

Theo tác giả, sự thờ ơ này khiến bà nhận ra bản thân cũng đang góp phần bình thường hóa trạng thái "sao cũng được" trong gia đình. Sau đó, bà quyết định cho con tạm dừng những hoạt động không thực sự yêu thích để tập trung vào điều khiến cô bé hứng thú.

Vài tháng sau, chính con gái chủ động nói muốn quay lại học bơi vì nhớ cô giáo. Với bác sĩ Judith Joseph, đó là dấu hiệu cho thấy niềm vui đã thực sự quay trở lại. Bà cho rằng một trong những cách hỗ trợ cải thiện chứng mất hứng thú là hiện diện trọn vẹn với những hoạt động từng mang lại niềm vui, thay vì làm chúng theo quán tính hoặc vì nghĩa vụ.

Làm thế nào để biết mình mắc ung thư? Ung thư có thể bắt đầu từ vài tế bào bất thường và âm thầm phát triển trong nhiều năm. Phát hiện sớm là chìa khóa để tăng cơ hội điều trị. 11:31 9/8/2026

Ăn gì không già? Tuổi tác là quy luật, nhưng tốc độ lão hóa chịu ảnh hưởng từ nhiều lựa chọn mỗi ngày. Dinh dưỡng và lối sống đang được xem là hai "chìa khóa" quan trọng nhất. 13:30 6/8/2026

Tình yêu vượt 1.000 km của người vợ quyết cứu chồng đột quỵ Bị xuất huyết tiểu não khi đang ở Lào, người đàn ông 40 tuổi được đưa về Việt Nam trong tình trạng hôn mê sâu. Cuộc chạy đua nghẹt thở đã mang anh trở lại với gia đình. 08:30 6/8/2026