 |
| Nhiều đứa trẻ thông minh có thể dành hàng giờ cho việc đọc sách. Ảnh: Pexels. |
Một đứa trẻ có thể ngồi hàng giờ với một cuốn sách, chuyển từ trang này sang trang khác và tự tìm đọc thêm những tài liệu về chủ đề mình quan tâm. Khi không có bài tập hay yêu cầu từ nhà trường, các em vẫn tiếp tục đọc.
Những biểu hiện này thường được ghi nhận ở một bộ phận trẻ có năng lực trí tuệ cao. Các nghiên cứu về nhóm trẻ này cho thấy động lực nội tại, sở thích cá nhân và khả năng tiếp cận những nội dung phù hợp với năng lực có thể liên quan đến thói quen đọc này.
Khi đọc sách xuất phát từ sự yêu thích
Năm 1996, hai nhà nghiên cứu Adele Eskeles Gottfried và Allen W. Gottfried công bố nghiên cứu A Longitudinal Study of Academic Intrinsic Motivation in Intellectually Gifted Children: Childhood Through Early Adolescence trên Gifted Child Quarterly. Nghiên cứu theo dõi trẻ từ 9 đến 13 tuổi, so sánh nhóm trẻ có năng lực trí tuệ cao với nhóm đối chứng để tìm hiểu lý do các em tham gia vào các hoạt động học tập.
Nghiên cứu này tập trung vào khái niệm động lực nội tại. Tức là khi một người làm một việc vì bản thân họ muốn làm, thay vì làm chủ yếu để nhận điểm số, phần thưởng hay một lợi ích bên ngoài.
Các nhà nghiên cứu khảo sát động lực của trẻ trong nhiều lĩnh vực như đọc, toán, khoa học, nghiên cứu xã hội và học tập nói chung. Kết quả cho thấy nhóm trẻ có năng lực trí tuệ cao có động lực nội tại đối với việc học cao hơn nhóm đối chứng.
Nói cách khác, các em có xu hướng học vì muốn học và thấy hoạt động học tập có ý nghĩa, chứ không chỉ vì điểm số hay phần thưởng.
Điều này cũng có thể liên quan đến việc một số trẻ chủ động đọc sách ngay cả khi không có bài tập. Khi đọc là một hoạt động mà trẻ tự lựa chọn và yêu thích, các em không nhất thiết cần một yêu cầu từ giáo viên để tiếp tục.
Một nghiên cứu khác đi thẳng vào câu hỏi trẻ năng khiếu đọc gì và vì sao các em đọc khi không bị yêu cầu. Năm 2017, hai nhà nghiên cứu Rhoda M. Garces-Bacsal và Sulyn Denise Yeo công bố nghiên cứu Why and What They Read When They Don't Have to: Factors Influencing the Recreational Reading Habits of Gifted Students in Singapore trên Journal for the Education of the Gifted.
Nghiên cứu khảo sát 125 học sinh từ 10 đến 12 tuổi trong chương trình giáo dục dành cho học sinh năng khiếu tại Singapore. Các nhà nghiên cứu tìm hiểu thói quen đọc của các em, đồng thời phỏng vấn những học sinh có mức độ đọc khác nhau.
Kết quả cho thấy các nhóm học sinh có sự khác biệt trong cách nhìn nhận việc đọc, cách các em nhìn nhận bản thân là người đọc và lượng thời gian dành cho sách. Ảnh hưởng từ cha mẹ cũng được ghi nhận là một yếu tố liên quan đến thói quen đọc của học sinh.
Nghiên cứu đặc biệt phân biệt giữa đọc vì yêu cầu của nhà trường và đọc tự nguyện. Khi không phải làm bài hoặc hoàn thành một nhiệm vụ học tập, một số học sinh vẫn lựa chọn đọc sách trong thời gian rảnh.
Một nghiên cứu khác của Dorothy Leal và Barbara Moss, công bố trên Reading Horizons, lại tìm hiểu cách bốn học sinh năng khiếu tiếp cận các sách cung cấp thông tin. Nghiên cứu có tên Encounters with Information Text: Perceptions and Insights from Four Gifted Readers.
Các tác giả nhận thấy những học sinh tham gia nghiên cứu có quan điểm khá rõ về nội dung, thể loại, cách trình bày và mục đích của tác giả. Các em cũng quan tâm đến những tài liệu có nội dung chuyên sâu và cách trình bày đa dạng.
Điều này cho thấy không chỉ việc có sách để đọc, mà nội dung cuốn sách cũng có thể ảnh hưởng đến việc trẻ có muốn tiếp tục đọc hay không. Với những trẻ có khả năng đọc hoặc vốn kiến thức vượt mức chung của lớp, những cuốn sách quá đơn giản có thể không đáp ứng được nhu cầu tìm hiểu của các em.
Khi đó, những tài liệu có nội dung phức tạp hơn có thể phù hợp hơn với khả năng và sở thích của trẻ.
 |
| Nhiều đứa trẻ thông minh có thái độ tích cực với việc đọc. Ảnh: Pexels. |
Không phải trẻ năng khiếu nào cũng thích đọc
Dù một số nghiên cứu cho thấy trẻ có năng lực trí tuệ cao có động lực học tập và đọc tự nguyện khá rõ, điều đó không có nghĩa mọi trẻ năng khiếu đều thích đọc sách.
Năm 1984, nhà nghiên cứu Charles E. Martin công bố nghiên cứu Why Some Gifted Children Do Not Like to Read trên Roeper Review. Nghiên cứu khảo sát thái độ đối với việc đọc của 124 học sinh lớp 6-8.
Kết quả cho thấy phần lớn học sinh năng khiếu tham gia nghiên cứu có thái độ tích cực với việc đọc. Tuy nhiên, vẫn có một nhóm không thích đọc. Các yếu tố liên quan gồm cách lựa chọn sách, những hoạt động được tổ chức trước khi đọc, mức độ phù hợp của tài liệu và sở thích riêng của từng học sinh.
Điều này cho thấy khả năng học tập cao không tự động dẫn đến việc đọc nhiều. Một học sinh có năng lực tốt vẫn có thể không muốn đọc nếu cuốn sách không phù hợp với sở thích hoặc không tạo ra mức độ thử thách mà em mong muốn.
Một nghiên cứu khác về 38 học sinh năng khiếu ở bậc THCS tại Mỹ cũng tìm hiểu thói quen đọc trong thời gian rảnh. Kết quả cho thấy các em có xu hướng chọn sách để giải trí và phần lớn cho biết đọc vì sở thích cá nhân. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự khác nhau về thể loại sách được lựa chọn và cách học sinh sử dụng các nguồn tài liệu.
Những kết quả này cho thấy việc trẻ có năng lực trí tuệ cao có đọc nhiều hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Bên cạnh khả năng, các yếu tố như sở thích, động lực, quyền tự chọn sách, mức độ phù hợp của nội dung và môi trường gia đình, nhà trường đều có thể liên quan đến hành vi đọc.
Với những trẻ thích học và có động lực nội tại cao, việc đọc có thể tiếp tục ngay cả khi không có yêu cầu từ trường học. Khi được tự chọn sách, các em cũng có thể tìm đến những chủ đề mình quan tâm thay vì chỉ đọc những nội dung nằm trong chương trình.
Mức độ khó của tài liệu cũng cần được xem xét. Một đứa trẻ có khả năng đọc tốt có thể tìm đến những văn bản phức tạp hơn khi những tài liệu phù hợp với độ tuổi không còn đáp ứng được nhu cầu của mình.
Tuy nhiên, nghiên cứu của Martin cho thấy không thể áp dụng một khuôn mẫu chung cho tất cả trẻ năng khiếu. Có em đọc nhiều, có em đọc ít; có em thích sách văn học, trong khi những em khác quan tâm đến sách cung cấp thông tin.
Vì vậy, thay vì xem đọc nhiều là một đặc điểm tất yếu của trẻ có năng lực trí tuệ cao, các nghiên cứu cho thấy đây là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp, từ khả năng, sở thích và động lực của trẻ đến loại sách các em được tiếp cận và môi trường đọc.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
