Phim ngắn AI bùng nổ nhưng nhiều người bị bỏ lại

Công ty cắt giảm nhân sự, dừng các dự án quay với diễn viên thật và chuyển sang sản xuất bằng AI. “Những phim vốn đã định ngày bấm máy bị hủy luôn, tất cả chuyển sang dùng nhân vật kỹ thuật số AI”, Hứa Bằng kể trong cuộc phỏng vấn với truyền thông Trung Quốc vào cuối tháng 6.

Hứa Bằng, 30 tuổi, tốt nghiệp khoa Biểu diễn của Học viện Hý kịch Trung ương Trung Quốc. Anh có gần 9 năm làm nghề, từng xuất hiện trong Nhất niệm quan sơn, Ám hà truyện, Vi ám chi hỏa trước khi chuyển sang đóng phim ngắn. Chuyện anh bán rau cũng có thật, nhưng không hoàn toàn diễn ra theo cách mà nhiều bài viết trên mạng kể lại.

Từ năm 2025, khi cơ hội đóng phim truyền hình ít đi, Hứa Bằng đã có thời gian trở về quê ở Sơn Đông, phụ ông mang rau ra chợ bán, thử bán hoa quả và tìm kiếm những công việc khác. Câu chuyện về một diễn viên được đào tạo chính quy rời trường quay về quê bán hàng từng khiến anh được chú ý trên mạng. Sau đó, thị trường phim ngắn phát triển, Hứa Bằng trở lại Hoành Điếm, bắt đầu nhận được nhiều vai chính. Anh tưởng mình đã tìm được một lối đi mới. Nhưng đến đầu năm 2026, thị trường ấy lại thay đổi rất nhanh.

Hai vai đã biến mất khi nhà sản xuất chuyển sang AI. Hứa Bằng một lần nữa về quê, vừa buôn bán vừa tìm cách tự thực hiện một dự án phim ngắn. Cùng thời gian đó, số lượng phim được sản xuất ở Trung Quốc không hề giảm.

Mỗi ngày hơn một nghìn phim mới

Quý I/2026, khoảng 128.000 phim ngắn được đăng lên các nền tảng Trung Quốc. Khoảng 122.000 trong số đó là phim AI, chiếm hơn 95%, theo số liệu của Hiệp hội Dịch vụ Phát sóng Trung Quốc.

Đến hết tháng 8, con số đã lên tới 430.000 phim, gấp 13 lần so với cả năm 2025. Hơn 90% là phim AI. Số liệu này được ông Vương Tiểu Lượng, Cục trưởng Cục Quản lý chương trình nghe nhìn trực tuyến thuộc Tổng cục Phát thanh Truyền hình Trung Quốc, công bố vào ngày 17/9. Chưa bao giờ việc làm ra hình ảnh chuyển động lại rẻ và nhanh đến thế.

Những khâu từng cần diễn viên, trường quay, thiết kế bối cảnh, quay phim, ánh sáng, hóa trang, phục trang hay một bộ phận hậu kỳ đông người giờ có thể được thay thế một phần bằng model tạo sinh. Với fantasy, cổ trang hay những cảnh đòi hỏi kỹ xảo lớn, chênh lệch chi phí càng rõ rệt.

Đó là một lợi thế kinh tế thực sự. Một nhóm nhỏ, thậm chí một cá nhân, giờ có thể thử những ý tưởng mà trước đây họ không đủ tiền để thực hiện. Nhà sản xuất cũng có thể làm nhiều phim hơn với cùng một khoản vốn.

Diễn viên Hứa Bằng mất vai diễn vì AI. Ảnh: Sina.

Vấn đề xuất hiện khi lợi thế ấy không thuộc riêng ai. Công cụ mà một studio sử dụng cũng có thể nằm trên máy tính của hàng nghìn studio khác. Một thể loại đang có người xem có thể nhanh chóng kéo theo hàng loạt sản phẩm tương tự. Tổng tài, xuyên không, trả thù, fantasy, tình yêu chênh lệch địa vị vốn đã là những công thức quen thuộc của phim ngắn; AI giúp nhân bản chúng nhanh hơn.

128.000 phim trong ba tháng tương đương với hơn 1.400 phim mới mỗi ngày.

Khán giả không thể tăng thời gian xem với tốc độ như nhau. Khi làm phim không còn là phần khó nhất, cuộc cạnh tranh chuyển sang chuyện ai khiến người xem dừng lại, ai được thuật toán đưa lên feed và ai đủ tiền mua traffic. Ở đó, các nền tảng sở hữu dữ liệu người dùng và hệ thống phân phối có một vị thế khác hẳn so với hàng nghìn nhà sản xuất đang cạnh tranh để đưa phim của mình tới cùng một màn hình.

Theo Financial Times, Ấn Độ đang bước nhanh vào thị trường này. Doanh thu phim ngắn tại nước này đạt khoảng 300 triệu USD năm ngoái và được dự báo sẽ tăng lên 4,5 tỷ USD vào năm 2030. Các nền tảng lớn đang đầu tư, AI được đưa vào quy trình sản xuất, còn nhu cầu phim ngắn đồng thời tạo thêm việc cho diễn viên và kỹ thuật viên trong lúc Bollywood gặp khó khăn.

Bởi vậy, khó có thể kể câu chuyện này đơn giản thành AI lấy việc của con người. Có nơi thị trường mới đang tạo thêm việc làm, trong khi cũng có nơi những vị trí cũ biến mất. Điều dễ thấy hơn là một lượng nội dung lớn hơn nhiều đang có thể được sản xuất với ít người hơn.

Số lượng phim AI tăng, người vẫn ít việc

Trường hợp Hứa Bằng gây chú ý vì diễn ra giữa một thị trường đang tăng sản lượng. Anh không phải là diễn viên của điện ảnh truyền thống đứng ngoài làn sóng phim ngắn. Khi khó kiếm vai truyền hình, chính phim ngắn từng đưa anh trở lại trường quay. Có giai đoạn anh quay liên tục và bắt đầu nhận vai nam chính. Sau đó, công nghệ lại thay đổi thị trường mà anh vừa tìm được chỗ đứng.

Tuy nhiên, trường hợp của một diễn viên chưa đủ để kết luận rằng AI đang gây ra một làn sóng thất nghiệp trong giới diễn viên Trung Quốc. Hiện chưa có số liệu đủ rộng để xác định bao nhiêu việc làm diễn xuất đã thực sự biến mất vì AI. Những gì có thể thấy rõ hơn lúc này là số phim AI tăng với tốc độ rất lớn, trong khi tương quan giữa số lượng phim và nhu cầu thực tế của khán giả lại rất khác.

Hiệp hội dịch vụ phát sóng Trung Quốc cho biết trong dịp Tết 2026, số phim người thật mới chỉ bằng khoảng 1/50 so với số phim AI, nhưng tổng lượt xem lại cao gấp 25 lần. Hiệp hội cho rằng biểu cảm, chi tiết nhân vật và khả năng tạo đồng cảm vẫn là lợi thế rõ rệt của phim có diễn viên thật. Nói cách khác, AI đang thắng rất lớn về số lượng nhưng chưa chắc thắng tương ứng về sự chú ý của khán giả.

Kiếm được tiền chưa chắc đã bền vững

Chi phí thấp làm thay đổi cách nhà sản xuất chấp nhận thất bại. Một phim không chạy được trên feed có thể được thay nhanh chóng bằng phim khác. Khi một lần thử trở nên rẻ, người ta có thể thử hàng chục lần. Mô hình ấy hoàn toàn có thể sinh lời nhưng cũng tạo ra một câu hỏi mà doanh thu của từng cú hit không trả lời được: sau khi lượt xem đi qua, nhà sản xuất còn giữ lại được gì?

Một phim có thể thu hút hàng chục triệu lượt xem, thu quảng cáo hoặc phí người dùng và hoàn vốn rất nhanh. Nhưng nếu khán giả không nhớ nhân vật, không chờ phần tiếp theo, không hình thành cộng đồng người hâm mộ và câu chuyện không thể phát triển thành một IP dài hạn, nhà sản xuất lại phải tìm cú hit kế tiếp.

Diễn viên AI Phương Đào Tử có lượt theo dõi lớn. Ảnh: HK01.

Phim truyền hình truyền thống cũng có vô số tác phẩm như vậy. AI không sinh ra vấn đề này, nó chỉ làm cho số lượng các phép thử tăng lên ở quy mô chưa từng có.

Và phim AI cũng chưa hoàn toàn thoát khỏi lao động con người. Tạo ra footage nhanh không có nghĩa footage ấy lập tức dùng được. Sự nhất quán của nhân vật, chuyển động, biểu cảm, logic không gian và câu chuyện dài vẫn cần người kiểm soát. Chính Hiệp hội dịch vụ phát sóng Trung Quốc khi bàn về việc ứng dụng AI trong phim ngắn vẫn yêu cầu các cảnh ảo, nhân vật kỹ thuật số và hiệu ứng do AI tạo phải được đạo diễn và bộ phận mỹ thuật kiểm tra trước khi thành phim.

Trung Quốc cũng không có ý định dừng thị trường này. Tháng 5, Tổng cục Phát thanh Truyền hình Trung Quốc công bố kế hoạch thúc đẩy sản xuất và phổ biến phim ngắn chất lượng cao trên toàn quốc. Cách tiếp cận hiện nay là vừa phát triển thị trường, vừa tìm cách đưa một ngành đã tăng trưởng quá nhanh vào khuôn khổ.

Trong khi đó, Hứa Bằng chưa bỏ nghề. Cuối tháng 6, khi Cover News liên hệ, anh đang chạy giữa hai việc: tìm địa điểm bán hàng ở chợ đêm và chuẩn bị một dự án phim ngắn của riêng mình. Một nhà đầu tư đã tìm đến sau khi xem video anh bán hàng gây quỹ làm phim.

Câu chuyện vì thế không kết thúc ở một diễn viên về quê bán rau. Hứa Bằng vẫn tìm đường quay lại trường quay. Chỉ có hai vai diễn mà anh đã nhận hồi đầu năm thì không quay lại nữa. Những nhân vật ấy giờ được giao cho AI.