Ngày càng nhiều người bị dị ứng nặng, bác sĩ chỉ rõ nguyên nhân

Ngày càng nhiều người bị dị ứng nặng do ô nhiễm môi trường. Ảnh minh họa: Everydayhealth

Theo ThS.BS Đặng Thị Hồng Phượng, Phó phòng Kế hoạch tổng hợp, Bệnh viện Da liễu TP.HCM, dị ứng là phản ứng quá mức của hệ miễn dịch khi cơ thể nhận diện nhầm một số chất vốn không gây ảnh hưởng đến người bình thường là tác nhân gây hại.

Ở người có cơ địa nhạy cảm, những chất này có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch mạnh, dẫn đến nhiều biểu hiện khác nhau trên da và toàn thân.

Dị ứng gia tăng do môi trường sống hiện đại

Theo bác sĩ Phượng, số người mắc các bệnh dị ứng ngày càng gia tăng, liên quan đến nhiều yếu tố, trong đó nổi bật là ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu và những thay đổi trong lối sống hiện đại.

Ô nhiễm không khí, tiếp xúc sớm với dị nguyên, lạm dụng kháng sinh, nhiễm khuẩn trong giai đoạn đầu đời, thay đổi chế độ ăn hoặc nhiễm ký sinh trùng đều có thể tác động đến nguy cơ dị ứng.

Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng. Nếu cả bố và mẹ đều bị dị ứng, con cái có tới 75% nguy cơ mắc bệnh. Nếu chỉ bố hoặc mẹ bị dị ứng, nguy cơ khoảng 50%. Ngay cả khi bố mẹ không có tiền sử dị ứng, trẻ vẫn có khoảng 15% khả năng mắc bệnh.

Viêm da dị ứng là một căn bệnh ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống cũng như sinh hoạt hàng ngày. Ảnh: Shutterstock.

Trong khi đó, TS.BS Nguyễn Hữu Trường, Phó giám đốc Trung tâm Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết khoảng 20% dân số thế giới có cơ địa dị ứng, tức trong cơ thể đã sẵn có kháng thể dị ứng. Tuy nhiên, không phải tất cả người này đều biểu hiện thành bệnh. Khoảng 2/3 người có cơ địa dị ứng phát triển thành các bệnh lý cụ thể.

Theo bác sĩ Trường, kiểm soát dị ứng cần dựa trên ba nguyên tắc. Trước hết là tránh tiếp xúc với dị nguyên. Đây là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả, giúp hạn chế triệu chứng và giảm phụ thuộc vào thuốc.

Thứ hai là sử dụng thuốc chống dị ứng để kiểm soát nhanh các biểu hiện khó chịu. Thứ ba là điều trị giảm mẫn cảm đặc hiệu trong những trường hợp đã xác định rõ tác nhân gây dị ứng.

Cơ địa dị ứng có thể theo người bệnh trong thời gian dài. Các triệu chứng có xu hướng ổn định hơn ở tuổi dậy thì nhưng vẫn có khả năng tái phát tùy lối sống và môi trường.

Ngoài ra còn yếu tố dị ứng thức ăn, xảy ra khi hệ miễn dịch nhận nhầm protein trong thức ăn là tác nhân gây hại, từ đó gây nổi mẩn, ngứa, sưng môi, đau bụng, nôn, tiêu chảy hoặc khó thở.

"Một lượng rất nhỏ thức ăn cũng có thể gây phản ứng”, bác sĩ Trường nói.

Nặng nhất là phản vệ với các biểu hiện như phù thanh quản, khò khè, khó thở, tụt huyết áp, có thể đe dọa tính mạng. Phản ứng thường xuất hiện trong vài phút đến vài giờ sau ăn, thậm chí chỉ sau khi chạm hoặc hít phải thực phẩm ở người quá nhạy cảm.

Nguy cơ phản vệ nặng cao hơn ở người hen suyễn kiểm soát kém hoặc từng bị phản vệ do thực phẩm. Khi triệu chứng xuất hiện nhanh và nặng dần, cần đến ngay cơ sở y tế.

Thực phẩm quen thuộc nhưng dễ gây dị ứng

Theo tài liệu Bộ Y tế, về lý thuyết, tất cả thực phẩm đều có thể gây dị ứng, đặc biệt nhóm thực phẩm giàu đạm, chiếm khoảng 90% nguyên nhân.

Ở trẻ em, những thực phẩm thường gây dị ứng gồm trứng, sữa, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đậu phộng, đậu nành, lúa mì và quả óc chó.

Ở người lớn, các tác nhân thường gặp gồm cá, đặc biệt một số loại cá biển, tôm, cua, sò, ốc, đậu phộng, quả óc chó và trứng.

Người bệnh cũng cần lưu ý dị ứng chéo, xảy ra ở những thực phẩm có thành phần tương tự nhau. Chẳng hạn, người dị ứng sữa bò có thể phản ứng với sữa dê, cừu, trâu hoặc một số sản phẩm liên quan. Người dị ứng trứng gà cũng có thể phản ứng với thịt gà hoặc các loại bánh sử dụng trứng.

Hải sản là thực phẩm dễ gây dị ứng.

Ngoài việc tránh thực phẩm đã xác định gây dị ứng, người bệnh cần chú ý nguy cơ tiếp xúc chéo trong quá trình chế biến. Người từng dị ứng với tôm, cua, sò, mực cần đặc biệt thận trọng với những thực phẩm được chế biến chung với các loại này.

Đọc kỹ thành phần trên bao bì cũng là một biện pháp quan trọng. Sữa, đậu nành, trứng, lúa mì, đậu phộng, các loại hạt, cá và động vật có vỏ là những nhóm thực phẩm thường được xác định có khả năng gây dị ứng và có thể xuất hiện trong nhiều sản phẩm chế biến sẵn.

Trẻ em, đặc biệt trẻ dưới 3 tuổi, là nhóm dễ bị dị ứng thực phẩm. Trong những ngày đầu đời, sữa và thức ăn là những nguồn kháng nguyên mới mà cơ thể trẻ bắt đầu tiếp xúc.

Theo tài liệu được cung cấp, trẻ bú sữa mẹ có nguy cơ dị ứng thấp hơn so với trẻ sử dụng sữa công thức. Với trẻ nguy cơ cao và không được bú mẹ, tài liệu đề cập việc sử dụng sữa thủy phân đến 4 tháng tuổi, trong đó sữa công thức thủy phân một phần được ưu tiên hơn sữa công thức thủy phân tích cực.

Khi trẻ đã xác định dị ứng với một loại thức ăn, tránh thực phẩm đó, đặc biệt trong những năm đầu đời. Việc ăn kiêng cần đi kèm chế độ bổ sung dinh dưỡng phù hợp để bảo đảm trẻ vẫn được cung cấp đầy đủ dưỡng chất.

Dị ứng thực phẩm cũng có mối liên hệ với một số bệnh lý dị ứng khác. Người mắc hen suyễn có nguy cơ gặp phản ứng dị ứng nghiêm trọng hơn. Khi các triệu chứng hen suyễn xảy ra đồng thời với dị ứng thực phẩm cấp tính, phản ứng có thể trở nên trầm trọng hơn.

Tình trạng dị ứng thực phẩm cũng phổ biến hơn ở người mắc viêm da cơ địa. Ở trẻ nhỏ, viêm da dị ứng được xem là một yếu tố nguy cơ quan trọng đối với sự phát triển dị ứng thực phẩm.