Làm rõ trách nhiệm của sàn TMĐT với hoạt động xuất bản

Tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất của Quốc hội sáng 5/8, khi góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, nhiều đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đã đưa thêm nhiều đề xuất cho cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Luật.

Công khai sự tham gia của AI với xuất bản phẩm

Về nội dung liên quan AI trong hoạt động xuất bản, theo Báo Đại biểu Nhân dân, ĐBQH Nguyễn Vũ Trung (TP.HCM) đề nghị bổ sung nguyên tắc về sử dụng AI.

Đại biểu cho rằng dự thảo Luật mới dừng ở khuyến khích sử dụng AI, chưa giải quyết trách nhiệm pháp lý. Ông đề nghị bổ sung nguyên tắc sử dụng AI trong hoạt động xuất bản không làm thay đổi trách nhiệm của đơn vị, nhân sự và chủ thể liên quan đối với nội dung xuất bản phẩm theo quy định của luật này.

Đồng thời, nên giao Chính phủ quy định việc xác định nội dung do AI tạo ra hoặc hỗ trợ tạo ra trong trường hợp cần thiết; bảo vệ quyền tác giả; phòng, chống giả mạo, sử dụng hình ảnh, giọng nói tổng hợp; truy xuất nguồn gốc nội dung số.

Theo Báo Nhân Dân, ĐBQH Trần Thị Diệu Thúy (TP.HCM) đề xuất bổ sung các quy định về ứng dụng AI trong hoạt động xuất bản; ứng dụng AI trong khai thác, sử dụng dữ liệu số; đào tạo nguồn nhân lực và phát triển hệ sinh thái dữ liệu phục vụ hoạt động xuất bản.

Đại biểu nêu thực tế, hiện nay khi dùng AI đều phải sử dụng dữ liệu từ NXB, các tác giả để huấn luyện AI. Tuy nhiên, quy định về quyền tác giả đối với nhóm dữ liệu được sử dụng cho mục đích huấn luyện này hiện vẫn chưa được làm rõ.

Theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội, đại biểu Nguyễn Hoàng Tùng (Lạng Sơn) cũng cho rằng các khái niệm về sự tham gia của AI với xuất bản phẩm vẫn chưa có tiêu chí cụ thể.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Tùng (Lạng Sơn). Ảnh: Quốc hội.

Quy tắc để thắt chặt hậu kiểm

Về tiền kiểm - hậu kiểm, một số ý kiến đại biểu kiến nghị siết quy trình thẩm định xuất bản phẩm lưu chiểu sau một số sai sót trong lĩnh vực xuất bản vừa qua, thiết lập cơ chế thẩm định đặc thù đối với một số lĩnh vực nhạy cảm.

Trên Báo Tiền Phong, đại biểu Trương Hồ Hải (đoàn An Giang) cho rằng những quy định được xây dựng để xử lý vấn đề của một thời điểm có thể phù hợp khi dư luận đang nóng, nhưng sẽ khó hiệu quả về lâu dài.

Đại biểu Trương Hồ Hải (đoàn An Giang). Ảnh: Báo Tiền Phong.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TP.HCM) lưu ý dự thảo cần tiếp tục bảo đảm nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản, theo Báo Tuổi Trẻ đưa tin.

Ông cho rằng mặc dù dự luật bổ sung nhiều công cụ quản lý như đăng ký kế hoạch, lưu chiểu, quản lý dữ liệu,... nhưng các quy định này không nên tạo ra cơ chế "tiền kiểm" trên thực tế. Theo đại biểu, Nhà nước cần quản lý bằng tiêu chuẩn, điều kiện, minh bạch thông tin và hậu kiểm.

Nhiều đại biểu đồng tình với việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tuy nhiên cần có quy tắc để thắt chặt hậu kiểm. Đại biểu Ngô Nam Cường đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung vào dự thảo Luật nguyên tắc hậu kiểm mang tính quy phạm bắt buộc, theo Báo Đại biểu Nhân dân đưa tin.

Cụ thể hóa chính sách phát triển văn hóa đọc

Về phát triển văn hóa đọc, theo Báo Hải Phòng, đại biểu Nguyễn Thành Trung, Ủy viên Thành ủy, Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Hải Phòng cho rằng cần tách nội dung phát triển văn hoá đọc thành khoản riêng để nhấn mạnh, xác định vai trò quan trọng của văn hoá đọc với con người Việt Nam.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Tùng, Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn, đề nghị bổ sung chính sách phát triển văn hóa đọc trên môi trường số, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và hải đảo, theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội.

Theo đại biểu, khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở việc thiếu sách mà còn ở khoảng cách tiếp cận tri thức số giữa các vùng, miền. Do đó, bên cạnh chính sách đặt hàng xuất bản phẩm, cần có cơ chế hỗ trợ phát triển thư viện số, tủ sách số, xuất bản phẩm điện tử và sách song ngữ, trong đó có sách bằng tiếng dân tộc thiểu số.

Theo Bảo vệ Công lý, chuyên trang của Báo Công lý, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên Trần Tiến Dũng đánh giá nhiều chính sách hỗ trợ phát triển văn hóa đọc, ưu đãi đối với hoạt động xuất bản ở vùng đặc biệt khó khăn mới dừng ở định hướng, cần được cụ thể hóa để bảo đảm tính khả thi.

Đồng tình với ý kiến trên, đại biểu Quốc hội Vừ A Bằng đề nghị cơ quan soạn thảo có thêm chính sách ưu tiên phát triển văn hóa đọc và hệ thống thư viện tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đại biểu Quốc hội Vừ A Bằng đề nghị cơ quan soạn thảo có thêm chính sách ưu tiên phát triển văn hóa đọc và hệ thống thư viện tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Ảnh: Chuyên trang Bảo vệ công lý.

Cơ chế tài chính cho mô hình cơ quan xuất bản - truyền thông chủ lực

Về mô hình cơ quan xuất bản - truyền thông chủ lực, nhiều ý kiến đại biểu kiến nghị có quy định rõ ràng về cơ chế tài chính đặc thù cho mô hình này. Đồng thời, về chính sách của Nhà nước cho việc đầu tư, xây dựng mô hình này, cần làm rõ cơ chế thực hiện, quy định cụ thể đối tượng được hưởng, tiêu chí lựa chọn, nguồn lực thực hiện.

ĐBQH Tạ Đình Thi nêu ý kiến: "Tôi đề nghị cần quy định rõ hơn nữa cơ chế tài chính đặc thù cho mô hình này. Thực tế thời gian qua cho thấy, các nhà xuất bản truyền thống đang gặp rất nhiều khó khăn, vừa phải làm tốt nhiệm vụ chính trị, vừa phải tự lo phát triển kinh tế trong khi thể chế chưa theo kịp".

Đại biểu cho rằng NXB cần được trao quyền tự chủ mạnh mẽ hơn, có cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng và đất đai cụ thể.

ĐBQH Phạm Nam Tiến (Lâm Đồng) chia sẻ quan điểm với ý kiến trên, theo Báo Đại biểu Nhân dân. Ông Phạm Nam Tiến cho rằng cần làm rõ nguồn lực tài chính và cơ chế thực hiện, ví dụ sử dụng ngân sách nhà nước, kết hợp nguồn lực công - tư hay áp dụng mô hình khác.

Làm rõ trách nhiệm của nền tảng số, sàn thương mại điện tử

Về trách nhiệm của các nền tảng trung gian, nền tảng điện tử, theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội, đại biểu Nguyễn Đặng Ân, Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn, đề nghị bổ sung quy định về quản lý hoạt động phát hành xuất bản phẩm trên môi trường số; làm rõ trách nhiệm của nền tảng số, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và đơn vị cung cấp dịch vụ trong kiểm soát hoạt động kinh doanh xuất bản phẩm.

Đại biểu đề nghị quy định trách nhiệm của các nền tảng số, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và đơn vị cung cấp dịch vụ trong việc lưu trữ, cung cấp thông tin khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành kiểm tra; đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý về văn hóa, công an, công thương, khoa học và công nghệ.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân, Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn, đề nghị bổ sung quy định về quản lý hoạt động phát hành xuất bản phẩm trên môi trường số. Ảnh: Cổng thông tin điện tử Quốc hội.

Cũng về trách nhiệm của nền tảng điện tử, ĐBQH Hoàng Xuân Tân đề nghị dự thảo Luật bổ sung quy định yêu cầu “các sàn thương mại điện tử phải chịu trách nhiệm đầy đủ đối với việc bán và phát hành các xuất bản phẩm trên mạng đối với những tác phẩm không đủ điều kiện”, theo Báo Tiền Phong đưa tin.

Chính sách miễn phí đào tạo nhân lực xuất bản

Theo Báo Dân Trí đưa tin, đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng Nhà nước cần có chính sách miễn phí đào tạo nhân lực ngành xuất bản.

Ông lập luận đào tạo nguồn nhân lực cho ngành xuất bản thực chất là đào tạo nguồn nhân lực thực hiện nhiệm vụ chính trị bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và phát triển văn hóa của đất nước.

Tương tự, ông cũng đề xuất chính sách tuyển dụng và đãi ngộ biên tập viên xuất bản như là lực lượng phát triển khoa học, văn hóa, bảo vệ nền tảng chính trị.