Hành trình tìm hài cốt liệt sĩ, công tác đền ơn đáp nghĩa ở TP.HCM

Bức ảnh Bắc Nam sum họp chụp năm 1975 tại huyện Hồng Vân - Bạc Liêu, nhân dịp các bà mẹ miền Bắc và miền Nam gặp nhau nhân dịp thống nhất đất nước. Ảnh: Võ An Khánh.

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư viết trong tập 2 của công trình Gia Định - Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh: Dặm dài lịch sử (1698-2020), công tác đền ơn đáp nghĩa đã trở thành một trong những dấu ấn nổi bật của TP.HCM sau năm 1975.

Qua từng giai đoạn, những chính sách dành cho người có công dần mở rộng, các phong trào tri ân lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng, góp phần xoa dịu mất mát do chiến tranh để lại.

Đền ơn, đáp nghĩa thời hậu chiến

Sau ngày giải phóng, TP.HCM đứng trước nhiều thách thức về kinh tế và an sinh xã hội. Dù vậy, công tác đền ơn đáp nghĩa vẫn được chính quyền thành phố chú trọng. Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư, đây là một trong những hoạt động xã hội đạt nhiều kết quả nổi bật của TP.HCM sau năm 1975.

Đến năm 1995, thành phố có 17.812 thương binh, 2.731 bệnh binh, 40.492 liệt sĩ và 1.560 Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Cơ quan chức năng đã cơ bản giải quyết các chế độ theo Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng, hỗ trợ gần 115.000 đối tượng chính sách.

Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà trao đổi với nhân chứng, chuyên gia trước thềm Hội thảo xác minh, kết luận thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán vào sáng 8/6 ở TP.HCM. Ảnh: Hoài Bảo.

Chủ trương đưa thương binh nặng sống tập trung tại khu Phước Bình trở về địa phương là một dấu mốc đáng chú ý. Những người trở về được bố trí nơi ở, nhận trợ cấp sinh hoạt và được các đơn vị kinh tế hỗ trợ. Theo ghi nhận của nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư, cuộc sống của 956 thương binh cải thiện rõ rệt, một số người phát triển kinh tế gia đình khá ổn định.

Thành phố cũng đẩy mạnh phong trào xây dựng nhà tình nghĩa. Từ sáng kiến tại TP.HCM, mô hình này lan rộng ra nhiều địa phương trên cả nước. Những căn nhà mới góp phần giúp các gia đình chính sách giảm bớt khó khăn, từng bước ổn định cuộc sống.

Công tác chăm lo Bà mẹ Việt Nam anh hùng được triển khai bằng nhiều hình thức. Ngoài chế độ của Nhà nước, các đơn vị, doanh nghiệp nhận phụng dưỡng nhiều mẹ đến cuối đời. Thống kê của nhà nghiên cứu cho thấy đến năm 2017, TP.HCM có 5.248 Bà mẹ Việt Nam anh hùng được phong tặng và truy tặng, trong đó 278 mẹ còn sống.

Những cuộc tìm kiếm chưa dừng lại

Bên cạnh việc chăm lo người có công, TP.HCM duy trì công tác tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ trong nhiều năm. Theo công trình Gia Định - Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh: Dặm dài lịch sử (1698-2020), ngành chức năng đã phối hợp với Bộ Chỉ huy Quân sự TP.HCM, Quân khu 7, Quân đoàn 4 cùng nhiều cơ quan, đoàn thể để thực hiện nhiệm vụ này.

Các cuộc quy tập diễn ra tại nhiều địa bàn phức tạp như rừng sâu, ven sông rạch hoặc khu vực có chướng ngại vật. Việc xác định vị trí chôn cất phụ thuộc vào hồ sơ lưu trữ, thông tin từ địa phương và lời kể của nhân chứng.

Gia Định - Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh: Dặm dài lịch sử (1698-2020) của nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư. Ảnh: Q.M.

Đến năm 1995, tổng số mộ được quy tập về nghĩa trang đạt 24.563 trường hợp. Cùng thời gian đó, hệ thống nghĩa trang liệt sĩ, bia mộ và đài tưởng niệm trên địa bàn thành phố được thường xuyên tu bổ, chỉnh trang.

Hoạt động tri ân cũng diễn ra trong đời sống thường nhật. Vào các dịp lễ, Tết, nhiều gia đình liệt sĩ, thương bệnh binh và người có công nhận được sự thăm hỏi, hỗ trợ từ chính quyền địa phương, đoàn thể và các tổ chức xã hội.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư nhận định đời sống của nhiều gia đình chính sách từng bước cải thiện nhờ trợ cấp, nguồn vốn hỗ trợ và sự nỗ lực vươn lên của chính họ. Một số người phát triển kinh tế gia đình, trở thành chủ cơ sở sản xuất hoặc doanh nhân.

Thông tin về kế hoạch tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại khu vực công viên Lê Thị Riêng gần đây cho thấy công việc này vẫn tiếp diễn. Đó là một phần trong hành trình đền ơn đáp nghĩa mà TP.HCM - nói riêng - và cả nước - nói chung - đã theo đuổi suốt nhiều thập kỷ.