'Giai đoạn nhảy vọt' tăng trưởng: Nhóm chất giúp trẻ bứt phá chiều cao

Từ giai đoạn mầm non đến tuổi dậy thì, cơ thể trẻ liên tục trải qua những thay đổi về tốc độ tăng trưởng, hoạt động thể chất và phát triển thể chất. Vì vậy, một chế độ ăn phù hợp ở tuổi nhỏ chưa chắc đáp ứng đủ nhu cầu khi trẻ bước vào những năm học sau đó.

Chế độ dinh dưỡng đa dạng, cân đối theo từng độ tuổi giúp trẻ đáp ứng nhu cầu tăng trưởng, phát triển xương, não bộ và duy trì sức khỏe. Ảnh: Shutterstock.

Theo thạc sĩ, bác sĩ Mai Quang Huỳnh Mai, Phó trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM), mỗi giai đoạn phát triển có những nhu cầu dinh dưỡng riêng. Phụ huynh cần chú ý sự đa dạng của thực phẩm, đồng thời theo dõi tăng trưởng để phát hiện sớm nguy cơ thiếu chất hoặc thừa dinh dưỡng ở trẻ.

Mỗi độ tuổi, một nhu cầu dinh dưỡng khác nhau

Giai đoạn mầm non (3-5 tuổi): Đây là thời điểm trẻ tăng trưởng nhanh nhưng cũng dễ gặp tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi, thiếu máu thiếu sắt hoặc thiếu canxi, kẽm, vitamin A và D. Theo bác sĩ Huỳnh Mai, trẻ nên ăn đa dạng tối thiểu 5/8 nhóm thực phẩm và sử dụng khoảng 4 đơn vị sữa hoặc chế phẩm sữa mỗi ngày, tương đương khoảng 400 ml.

Cha mẹ nên tập cho trẻ ăn nhiều loại thực phẩm như rau xanh, trái cây, thịt, cá, trứng, các loại đậu và ngũ cốc, thay vì chỉ lựa chọn những món trẻ yêu thích. Việc đa dạng thực phẩm từ sớm giúp khẩu phần cân đối, cung cấp đủ dưỡng chất cho quá trình phát triển và hạn chế nguy cơ thiếu chất.

Ở tuổi tiểu học (6-11 tuổi): Trẻ tiếp tục phát triển chiều cao, hoàn thiện hệ xương và thay răng, đồng thời có nhu cầu học tập, vận động cao hơn. Theo bác sĩ Huỳnh Mai, canxi và vitamin D cần được chú trọng để hỗ trợ xương, răng; trong khi sắt, kẽm, vitamin A và C góp phần duy trì miễn dịch, chuyển hóa và phát triển. Bên cạnh đó, trẻ nên sử dụng khoảng 4,5-6 đơn vị sữa hoặc chế phẩm sữa mỗi ngày.

Đặc biệt, trẻ gái sau khi bắt đầu có kinh nguyệt cần chú ý bổ sung đủ sắt do mất máu định kỳ. Ảnh: Hoài Bảo.

Bước vào tuổi dậy thì (12-18 tuổi): Trẻ trải qua giai đoạn “nhảy vọt tăng trưởng”, khiến nhu cầu năng lượng và dưỡng chất tăng đáng kể. Canxi đặc biệt quan trọng để tích lũy khối lượng xương, với nhu cầu khoảng 1.000 mg/ngày theo bác sĩ Huỳnh Mai. Đây là giai đoạn cơ thể xây dựng mật độ xương, tạo nền tảng cho sức khỏe xương về sau.

Sắt cũng cần được chú trọng, nhất là ở trẻ gái sau khi bắt đầu có kinh nguyệt. Bên cạnh đó, kẽm, vitamin A, vitamin C và chất xơ góp phần hỗ trợ tăng trưởng, hệ miễn dịch và quá trình hoàn thiện cơ thể.

Bữa ăn đa dạng với đầy đủ nhóm thực phẩm giúp trẻ được cung cấp nhiều dưỡng chất cần thiết cho tăng trưởng, phát triển thể chất và duy trì sức khỏe. Ảnh: Magnific.

Không chỉ nhìn vào cân nặng để biết trẻ thiếu chất

Một trong những sai lầm thường gặp của ba mẹ là chỉ dựa vào cân nặng để đánh giá tình trạng dinh dưỡng của trẻ. Một trẻ có cân nặng bình thường vẫn có thể thiếu một số vi chất nếu khẩu phần ăn nghèo nàn, ít đa dạng.

Theo bác sĩ Huỳnh Mai, phụ huynh có thể chú ý một số dấu hiệu như trẻ không tăng cân, chậm tăng chiều cao, thường xuyên mệt mỏi, dễ mắc bệnh hoặc vết thương lâu lành. Những thay đổi về hành vi như giảm khả năng tập trung, kết quả học tập sa sút, cáu gắt bất thường hoặc chán ăn cũng cần được lưu ý.

Bên cạnh đó, một số biểu hiện bên ngoài như sâu răng, mọc răng chậm, tóc khô xơ hoặc tư thế gù, vẹo cũng có thể là dấu hiệu gợi ý vấn đề về dinh dưỡng hoặc sức khỏe.

Tuy nhiên, những biểu hiện này không đặc hiệu cho một loại thiếu chất nào. Khi trẻ có biểu hiện kéo dài hoặc tăng trưởng không đạt như kỳ vọng, phụ huynh nên đưa trẻ đi đánh giá dinh dưỡng thay vì tự ý bổ sung vitamin và khoáng chất.

Bữa ăn đa dạng có vai trò quan trọng

Khi chăm sóc trẻ, phụ huynh không nên chỉ tập trung vào một vài dưỡng chất hoặc cố gắng cho trẻ ăn thật nhiều để tăng cân. Một chế độ ăn hợp lý cần bảo đảm sự đa dạng giữa các nhóm thực phẩm, phù hợp với tuổi, mức độ hoạt động và tốc độ tăng trưởng của từng trẻ.

Cha mẹ nên hạn chế cho trẻ ăn mì ăn liền, đồ chiên rán và uống nước ngọt có gas thường xuyên để tránh khẩu phần dư thừa năng lượng, nhiều muối, đường và chất béo. Ảnh: Shutterstock.

Trong thực đơn hàng ngày, cha mẹ có thể luân phiên các nguồn đạm như thịt, cá, trứng, tôm, cua và các loại đậu; kết hợp rau xanh, trái cây, ngũ cốc cùng sữa và chế phẩm từ sữa. Cách xây dựng khẩu phần này giúp trẻ nhận được nhiều loại vitamin, khoáng chất, protein, chất béo và carbohydrate thay vì phụ thuộc vào một nguồn thực phẩm.

Ngược lại, việc thường xuyên cho trẻ dùng nước ngọt có đường, đồ chiên rán, thực phẩm nhiều muối hoặc các món chế biến sẵn có thể làm khẩu phần mất cân đối. Đặc biệt, không nên ép trẻ ăn quá nhiều chỉ vì muốn trẻ tăng cân nhanh, bởi dư thừa năng lượng kéo dài có thể làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì.

Khi mỗi giai đoạn được đáp ứng đúng nhu cầu dinh dưỡng, trẻ sẽ có nền tảng tốt hơn để phát triển chiều cao, thể chất, khả năng học tập và sức khỏe lâu dài.