55 phút đưa miền Bắc Bộ lên sân khấu

Ý tưởng của chương trình nghệ thuật đương đại kết hợp đa phương tiện Những lớp phù sa kể về không gian văn hóa Bắc Bộ xuất phát từ hình ảnh rất nhỏ bé là giọt nước. Giọt nước rời khỏi đám mây rồi theo dòng sông Hồng đi qua đất đai, làng quê và con người. Trong tác phẩm, giọt nước không chỉ là hình ảnh biểu tượng mà còn đóng vai trò người dẫn chuyện, mở ra hành trình từ tự nhiên đến văn hóa.

Theo mạch đó, Những lớp phù sa được triển khai qua 5 hồi: Giọt nước, Làng, Chợ, Yêu và Chợ.

Một Bắc Bộ gần gũi trong Những lớp phù sa

Không gian Bắc Bộ trong chương trình được gợi lên từ những hình ảnh thân thuộc như làng quê, bến nước, cây đa, con đò hay những phiên chợ tại các làng nghề truyền thống. Đan xen đó là câu chuyện về con người và tình yêu.

Từ chuyện tình yêu đôi lứa, dựng xây xóm làng, tăng gia sản xuất đến mùa màng bội thu... đều được tái hiện sinh động, tự nhiên qua những động tác múa kết hợp với bối cảnh.

Múa dân gian đương đại được sử dụng làm ngôn ngữ biểu đạt chính trong xuyên suốt vở diễn. Bên cạnh đó là sự kết hợp từ hát ru, xẩm, hát văn và âm nhạc truyền thống. Chuyển động hình thể, âm nhạc, ánh sáng, hình ảnh và công nghệ cùng kết hợp để tạo nên không gian trình diễn đa lớp.

Đặc biệt, làng nghề trở thành một trong những chất liệu quan trọng của tác phẩm. Gốm, lụa, mây tre đan, sơn mài và nhiều nghề thủ công khác được sắp xếp hợp lý để cùng âm nhạc và múa đương đại tạo nên câu chuyện về vùng đất, kỹ thuật, người thợ và ký ức của cả cộng đồng.

Những lớp phù sa mộc mạc, gần gũi nhưng thiếu những màn choáng ngợp. Ảnh: NSX.

Những lớp phù sa đưa những chất liệu truyền thống vào cuộc đối thoại với nghệ thuật đương đại, qua đó tìm một cách tiếp cận mới đối với những giá trị vốn đã quen thuộc đồng thời hy vọng chinh phục được nhiều đối tượng khán giả.

Tuy nhiên, với chỉ 8 diễn viên múa hoạt động trong một không gian khá nhỏ với thời lượng khoảng 55 phút, show diễn chưa tạo được những phần đại cảnh hay các chi tiết đủ hoành tráng, gây choáng ngợp hoặc tạo bất ngờ cho người xem.

Ngôn ngữ đương đại nhưng vẫn đậm nét truyền thống

Với ý tưởng gốc của NSƯT Cao Ngọc Ánh, Những lớp phù sa quy tụ ê-kíp hoạt động ở nhiều lĩnh vực nghệ thuật. Trong đó, NSND Trần Ly Ly đảm nhận vai trò kịch bản và tổng đạo diễn, còn nhạc sĩ Đạt Kìm giữ vị trí đạo diễn âm nhạc.

Đạo diễn Trần Ly Ly cho biết khi nhận lời đặt hàng, chị nhanh chóng hình thành ý tưởng bởi từ trước đã mong muốn thực hiện một chương trình về văn hóa Bắc Bộ. Từ đó, Những lớp phù sa được hình thành với phù sa sông Hồng là chương đầu tiên.

Theo nữ đạo diễn, tên gọi Những lớp phù sa hàm chứa tư duy xuyên suốt của tác phẩm. Chị bắt đầu câu chuyện từ một giọt nước, được xem như hình ảnh của mẹ, của nước và của sự khởi nguồn. Giọt nước chu du qua các miền, đến Bắc Bộ, thấm vào đất và tạo nên phù sa. Từ phù sa, đất được bồi đắp, rồi những lớp văn hóa cũng dần hình thành và tích tụ theo thời gian.

Hành trình ấy được mở ra từ hình ảnh người nông dân đi cấy. Với Trần Ly Ly, đây là biểu tượng cho sự bắt đầu của cây lúa, của sự sống, đồng thời mang trong đó vẻ non tươi, trẻ trung và nhịp điệu sinh động của đời sống. Từ cây lúa, câu chuyện dẫn đến hình ảnh cầu tre, nơi gắn với đời sống miền sông nước và những câu chuyện tình yêu dung dị, ngọt ngào. Những đêm trăng bên cầu tre cũng trở thành một phần ký ức được đưa vào tác phẩm.

Để chuyển tải toàn bộ hành trình bằng ngôn ngữ múa là một thách thức lớn. Trần Ly Ly cho biết tác phẩm có thời lượng khoảng 55 phút nhưng chỉ sử dụng 8 diễn viên. Nếu có hàng trăm diễn viên, sân khấu có thể triển khai những mảng miếng lớn và tạo hiệu ứng về quy mô.

Tiến sĩ, nghệ nhân văn hóa Nguyễn Đức Hiển trong show diễn. Ảnh: NSX.

Ngược lại, với số lượng diễn viên hạn chế và không gian sân khấu nhỏ, từng chuyển động phải được xử lý kỹ lưỡng để giữ chất lượng nghệ thuật và tạo sức cuốn hút cho khán giả.

Một yếu tố quan trọng khác trong quá trình xây dựng tác phẩm là âm nhạc. Đạo diễn Trần Ly Ly đánh giá cao sự đồng hành của Đạt Kìm, người am hiểu âm nhạc dân gian và các nhạc cụ truyền thống. Mục tiêu của ê-kíp là đưa chất liệu dân gian vào ngôn ngữ đương đại nhưng vẫn giữ được màu sắc đặc trưng của Bắc Bộ.

Các tiết tấu được nghiên cứu kỹ, trong đó phần gõ sử dụng những chất liệu gắn với âm nhạc Bắc Bộ như trống Triều Khúc, trống Nhật Tân. Âm nhạc vì thế không chỉ đóng vai trò minh họa cho phần múa mà còn trở thành một lớp văn hóa được đan cài vào tổng thể tác phẩm.

Trần Ly Ly mong muốn thông qua sự kết hợp giữa múa, âm nhạc và các yếu tố sân khấu, khán giả không chỉ xem một chương trình nghệ thuật mà còn có thể cảm nhận được tinh thần văn hóa Bắc Bộ trong đó. Những chất liệu dân gian được đưa vào tác phẩm theo hướng đương đại nhưng vẫn phải giữ được phần hồn và bản sắc vốn có.