Ông Nguyễn Bá Cảnh Sơn, CEO Dat Bike, chia sẻ góc nhìn về tương lai xe điện tại Việt Nam từ bài toán kinh tế hộ gia đình đến an ninh năng lượng quốc gia.

- Trong vài năm gần đây, thế giới chứng kiến nhiều biến động về giá nhiên liệu và chuỗi cung ứng. Ông đánh giá điều này tác động như thế nào đến xu hướng điện hóa giao thông?

- Tôi đánh giá những biến động này như “cú hích” buộc chúng ta nhìn nhận vấn đề sớm và thực tế hơn. Trước đây, xe điện được xem là lựa chọn “sống xanh”, nghe có phần tự nguyện và xa xỉ. Tuy nhiên, khi giá xăng biến động và chuỗi cung ứng gặp trục trặc, xe điện dần được nhìn nhận như lời giải cho bài toán kinh tế trong đời sống hàng ngày. Từ góc độ đó, điện hóa giao thông không còn là câu chuyện về phương tiện, mà gắn trực tiếp với bài toán an ninh năng lượng.

- Tại một số quốc gia, xe điện được xem là một phần của chiến lược an ninh năng lượng và phát triển bền vững. Ông nhìn nhận vai trò của xe điện trong bức tranh giao thông của Việt Nam ra sao?

- Việt Nam là một trong những quốc gia có mật độ xe máy cao với khoảng 50 triệu chiếc. Theo nghiên cứu của Dat Bike, lượng xăng tiêu thụ của toàn bộ xe máy gần tương đương quy mô nhập khẩu xăng dầu thành phẩm của quốc gia - con số cho thấy mức độ phụ thuộc lớn. Điều này chỉ ra nếu điện hóa toàn bộ xe máy thì về tổng thể, có thể giảm một lượng xăng tương đương quy mô nhập khẩu hiện tại, đưa mức nhập khẩu về gần 0.

Trong khi đó, lượng điện cần bổ sung để điện hóa toàn bộ xe máy lại không lớn. Với mức tiêu thụ trung bình 600 Wh/ngày, tổng nhu cầu điện thêm khoảng 12 tỷ kWh/năm, xấp xỉ 4% sản lượng điện hiện tại, và có thể giảm xuống khoảng 2% theo quy hoạch trong tương lai. Như vậy chúng ta đang nói về phép đổi đáng giá: Tăng thêm 4% điện để đổi lấy net-zero về nhập khẩu xăng dầu.

Điểm cốt lõi nằm ở xăng dầu vẫn phụ thuộc nhiều vào thị trường quốc tế và biến động bên ngoài. Trong khi đó, điện là hạ tầng có thể chủ động quy hoạch và phát triển trong nước. Dù vẫn có thách thức, nhưng đó là yếu tố nằm trong khả năng kiểm soát.

Vì vậy, chuyển đổi sang xe máy điện không chỉ giúp giao thông sạch hơn, mà còn chuyển từ dạng phụ thuộc sang dạng năng lượng chủ động hơn, qua đó tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước biến động tương lai.

- Theo ông, đâu là yếu tố then chốt khiến xu hướng chuyển đổi sang xe điện diễn ra nhanh tại Việt Nam?

- Sự chuyển dịch này tăng tốc nhanh nhờ 3 yếu tố. Thứ nhất, hiệu năng xe điện đã bắt kịp nhu cầu thị trường. Trước đây, xe điện thường bị xem là yếu và chỉ phù hợp với học sinh, sinh viên. Tuy nhiên hiện nay, các dòng xe mới có khả năng đáp ứng đầy đủ nhu cầu di chuyển. Khi rào cản về công nghệ được gỡ bỏ, người dùng không phải đánh đổi giữa hiệu năng và sự tiện lợi.

Thứ hai là định hướng và chính sách từ Chính phủ. Các cam kết về môi trường, cùng với lộ trình kiểm soát khí thải và định hướng phát triển giao thông xanh tại đô thị lớn có mốc thời gian cụ thể. Điều này khiến người dùng và doanh nghiệp nhìn nhận chuyển sang xe điện là bước chuẩn bị cho tương lai.

Thứ ba là bối cảnh kinh tế và năng lượng toàn cầu. Khi chi phí nhiên liệu và nguồn cung trở nên khó dự đoán, phương tiện giúp người dùng chủ động hơn trong chi phí và quá trình sử dụng, như xe điện, dần được ưu tiên.

- Theo ông, những hiểu lầm phổ biến nhất của người tiêu dùng về xe điện là gì?

- Người tiêu dùng thường có 2 hiểu lầm về xe điện. Thứ nhất, nhiều người cho rằng xe điện yếu và pin nhanh hỏng do bị ảnh hưởng bởi dòng xe ắc quy trước đây. Tuy nhiên, công nghệ pin hiện nay cải thiện đáng kể về tuổi thọ và hiệu năng. Xe điện cũng có mô-men xoắn cực đại nên gia tốc khá mạnh.

Thứ hai là băn khoăn về hạ tầng sạc. Thực tế, xe máy điện có thể sạc tại nhà hoặc nơi làm việc bằng nguồn điện dân dụng. Với quãng đường di chuyển dài sau mỗi lần sạc, việc phụ thuộc vào trạm sạc không còn là vấn đề lớn.

Ngoài ra, nhiều người lo ngại xe điện gây áp lực lên lưới điện. Tuy nhiên, xe máy điện có mức tiêu thụ năng lượng thấp, với công suất sạc tương đương thiết bị điện gia dụng, nên mức độ ảnh hưởng đến hạ tầng không lớn.

- Với người tiêu dùng phổ thông, giá mua ban đầu hay chi phí sử dụng lâu dài là yếu tố quan trọng hơn khi lựa chọn xe?

- Từ góc độ nhà sản xuất, có thể thấy thực tế: Ban đầu người dùng thường nhìn vào giá mua để ra quyết định. Tuy nhiên, nếu nhìn toàn diện hơn, khách hàng cần tính tổng chi phí sở hữu (TCO). Xe điện dù giá ban đầu cao nhưng chi phí nhiên liệu và bảo dưỡng thấp, có thể bù lại phần chênh lệch trong thời gian ngắn.

Để giải quyết rào cản về chi phí ban đầu, Dat Bike đưa ra giải pháp như chương trình “Thu xăng đổi điện”, phối hợp với bên thứ ba để định giá và thu mua xe xăng cũ, giúp khách hàng chuyển đổi với chi phí thấp hơn. Đồng thời, chương trình trả góp 0% hoặc lãi suất ưu đãi cũng được triển khai nhằm giảm áp lực tài chính ban đầu.

- Trong 5-10 năm tới, ông dự đoán xe điện chiếm tỷ trọng như thế nào trên thị trường?

- Nhìn vào các thị trường quốc tế đi trước, có thể thấy đây là xu hướng. Nếu có sự thúc đẩy mạnh từ chính sách, tôi tin rằng xe điện có thể chiếm đa phần lượng xe bán mới trong 5-10 năm tới. Ngay cả khi thị trường phát triển tự nhiên, với tốc độ tăng trưởng hiện tại, xe điện vẫn mở rộng khá nhanh và có thể bùng nổ trong vài năm tới. Khi đó, xe điện không còn là xu hướng mà trở thành sự chuyển đổi tất yếu.

- Với Dat Bike, đâu là cơ hội lớn nhất trong giai đoạn hiện nay?

- Cơ hội lớn nhất nằm ở quy mô thị trường xe hai bánh tại Việt Nam, với khoảng 65 triệu xe đang lưu hành và 3 triệu xe mới mỗi năm. Tại Dat Bike, mục tiêu của chúng tôi là định nghĩa lại xe máy điện như phương tiện hiệu suất cao, đáp ứng nhu cầu sử dụng chính. Với nền tảng công nghệ tự chủ, Dat Bike hướng tới mở rộng ra thị trường Đông Nam Á và xa hơn là có thể đưa xe máy điện Việt Nam đi đầu cuộc cách mạng công nghệ xanh ở tầm khu vực.

- Theo ông, trong bối cảnh thị trường xe điện ngày càng cạnh tranh, yếu tố tạo nên sự khác biệt đối với Dat Bike hiện nay là gì?

- Sự khác biệt của Dat Bike đến từ 3 yếu tố. Thứ nhất là việc tích hợp dọc và làm chủ công nghệ giúp chúng tôi tối ưu hiệu suất và mang lại trải nghiệm đồng nhất.

Thứ hai là vòng phản hồi nhanh. Nhờ làm chủ công nghệ và bán hàng trực tiếp tới người dùng cuối, Dat Bike có thể cập nhật phần mềm, cải tiến sản phẩm liên tục trong thời gian ngắn khi có góp ý từ khách hàng.

Thứ ba là tập trung vào sản phẩm và công nghệ lõi trên xe, hướng tới sạc nhanh, đi xa và liên tục bổ sung tính năng qua phần mềm.

- Ông nhìn nhận vai trò của doanh nghiệp nội địa như Dat Bike thế nào trong bức tranh điện hóa giao thông quốc gia?

- Về mặt sản phẩm, Dat Bike tập trung phát triển dòng xe điện có chất lượng và thông số kỹ thuật cao, với hiệu năng trên giá thành tối ưu, nhằm giúp người dùng dễ tiếp cận và sử dụng an toàn, tiện lợi hơn.

Về thương hiệu, tại thị trường xe điện phát triển đều có nhà sản xuất nội địa dẫn dắt. Dat Bike đặt mục tiêu trở thành hãng xe máy điện có vị thế tại Việt Nam và mở rộng ra Đông Nam Á, với tầm nhìn điện hóa phương tiện giao thông trong khu vực.

Đồng thời, Dat Bike hướng tới xây dựng thương hiệu Việt có tầm vóc quốc tế, góp phần thúc đẩy hệ sinh thái sản xuất và cung ứng nội địa bền vững - nơi trí tuệ Việt làm chủ công nghệ lõi.

- Ông muốn gửi thông điệp gì đến những người đang cân nhắc chuyển sang xe điện?

- Thông điệp là hãy chuyển đổi ngay và luôn. Bạn chuyển đổi càng sớm thì càng tiết kiệm được chi phí sử dụng hàng tháng thay vì tiếp tục phát sinh chi phí nhiên liệu và vận hành. Chuyển đổi sớm cũng giúp bạn nắm quyền chủ động hơn trong việc xử lý phương tiện hiện tại, đồng thời tránh biến động giá cả và xu hướng thị trường.